Antibiyotiklerin etkisini yitirmesi, tedavisi zor enfeksiyonları artıran küresel bir halk sağlığı tehdidi olarak öne çıkıyor. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), antimikrobiyal direnci kendisi ve Avrupa ilaç düzenleyici ağı için yüksek öncelikli bir konu olarak tanımlıyor. Ajansın güncel verilerine göre Avrupa’da her yıl 35.000 kişi antibiyotiğe dirençli enfeksiyonlar nedeniyle hayatını kaybediyor. Önlem alınmazsa bu rakamın 2050’ye kadar yıllık 390.000’e çıkabileceği öngörülüyor. Her yıl 18 Kasım’da düzenlenen Avrupa Antibiyotik Farkındalık Günü de konuyu yeniden gündeme taşıyor. Haberimizde EMA’nın kamuya açık sayfasındaki verileri derledik.
Antimikrobiyal Direnç Nedir?
EMA’ya göre mikroorganizmalarda ortaya çıkan ve giderek artan antimikrobiyal direnç, bazı enfeksiyonları tedavi edecek seçeneklerin yetersizliği nedeniyle küresel bir halk sağlığı tehdidi haline geldi. Antimikrobiyal direnç, bir mikrobun daha önce kendisini tedavi edebilen antimikrobiyallere karşı kısmen veya tamamen dirençli hale gelmesiyle oluşuyor ve bulaşıcı hastalıkların etkili tedavisini tehdit ediyor. Antimikrobiyaller arasında bakterileri öldüren veya üremelerini durduran antibiyotikler de yer alıyor.
Ajans, çok sayıda antibiyotiğe dirençli bir bakteri olan meticillin dirençli Staphylococcus aureus (MRSA) örneğini veriyor. Bu bakteri, Avrupa Birliği (AB) genelinde tedavisi güç enfeksiyonlara yol açtı.
Direnç gelişimi, mikroorganizmaların kendilerini yanlış kopyalaması veya dirençli özellikleri birbirleriyle paylaşması gibi doğal yollarla da ortaya çıkabiliyor. Ancak antimikrobiyallerin kullanımı ve yanlış kullanımı dirençli suşların ortaya çıkışını hızlandırıyor. Piyasaya yeni antibiyotik girişinin yetersizliği de sorunu ağırlaştırıyor.
Direnç hem insanları hem hayvanları etkiliyor ve hayvanlardan insanlara besin zinciri veya doğrudan temas yoluyla yayılabiliyor.
Rakamlarla Tablo
EMA’nın paylaştığı temel veriler şöyle:
- 35.000: Avrupa’da her yıl antibiyotiğe dirençli enfeksiyonlar nedeniyle yaşamını yitiren kişi sayısı. Önlem alınmazsa yıllık ölümlerin 2050’ye kadar 390.000’e çıkabileceği belirtiliyor.
- 5’te 1: Bakteriyel enfeksiyonların beşte biri halihazırda antibiyotiklere dirençli. EMA, yeni antimikrobiyal ilaçlara ve alternatiflere, ayrıca hızlı tanı yöntemlerine ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
- 32: 2015-2024 arasında AB’de onaylanan antimikrobiyal sayısı. Bu, EMA’nın aynı dönemde yaptığı toplam pazarlama izni önerilerinin %4’ünden azına karşılık geliyor.
Antibiyotik Kullanımı Hedeflerden Uzaklaşıyor
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’nin (ECDC) verilerine göre AB’de antibiyotik tüketimi 2019-2023 arasında %1 arttı. Bu artış, Avrupa Birliği Konseyi’nin önerdiği 2030 yılına kadar antibiyotik tüketiminde %20 azalma hedefinden AB’yi uzaklaştırıyor. ECDC üç ana alanda hızlandırılmış çaba çağrısı yapıyor:
- Enfeksiyon önleme ve kontrolü
- Antimikrobiyallerin ihtiyatlı kullanımı
- Yeni antimikrobiyallerin geliştirilmesi ve bunlara erişim
Avrupa Komisyonu’nun 2021 tarihli Avrobarometre anketi de Avrupalıların antibiyotikleri hâlâ gerekçesiz kullandığını ortaya koydu. Bu kullanım şu durumlarda görülüyor:
- COVID-19, grip veya soğuk algınlığı gibi virüslerin yol açtığı enfeksiyonlarda
- Zatürre veya bronşit gibi bakteriyel enfeksiyonun varlığını doğrulayacak test sonuçları alınmadan önce
EMA’nın Rolü
EMA, antimikrobiyal direncin küresel düzeyde ele alınmasında şu alanlarda rol üstleniyor:
- Yeni ilaçların ve tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesini desteklemek
- Mevcut antibiyotiklerin sorumlu kullanımını teşvik etmek
- Politika ve araştırmalara yön vermek üzere antimikrobiyal tüketim verilerini toplamak
Ajans, insan ve veteriner hekimliği alanlarının yakın ve bütünleşik iş birliğini öngören “Tek Sağlık” (One Health) yaklaşımını destekliyor. Ajans ayrıca ilaç firmaları, akademi ve küçük-orta ölçekli işletmelerle (KOBİ) erken diyalog kurmaya hazır olduğunu belirtiyor. Bu destek, yeni ilaçların geliştirilmesine yardımcı olabilecek Acil Durum Görev Gücü (ETF) aracılığıyla veriliyor. EMA, “Antimikrobiyal direnç: Sessiz pandemiye karşı eylem çağrısı” başlıklı bilgi notunda sorunu, acil ve kararlı eylem gerektiren büyüyen bir “sessiz pandemi” olarak nitelendiriyor.
2025’te başlattığı “Inside EMA” podcast serisinin ilk bölümü de antimikrobiyal dirence ayrıldı. Bölümde EMA Baş Tıbbi Sorumlusu Steffen Thirstrup direncin nedenlerini, Avrupa ve dünyadaki etkisini ve EMA’nın çözümlere katkısını ele alıyor.
Kurumlar Arası İş Birliği
EMA, ECDC, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Avrupa Çevre Ajansı (EEA), AB kurumlarının antibiyotik direnciyle mücadeleye nasıl destek verdiğini anlatan ortak bir bilgi belgesi yayımladı (2017). Bu dört kurum, Avrupa Kimyasallar Ajansı’nın (ECHA) da katılımıyla Tek Sağlık çerçevesinde iş birliği yapıyor. Mayıs 2024’te beş AB kurumu bu konuda ortak bir eylem çerçevesi yayımladı.
EMA, Avrupa Komisyonu’nun “Tek Sağlık” eylem planını da destekliyor. Komisyon, insan sağlığında antimikrobiyallerin ihtiyatlı kullanımına ilişkin AB kılavuzlarını 2017’de, veteriner hekimlikte ise 2015’te yayımlamıştı. EMA, önceki eylem planına da bilimsel katkı ve hayvanlarda antibiyotik kullanımına ilişkin öneriler sunarak destek vermişti.
Uluslararası İş Birliği
Yeni antibakteriyeller için tek geliştirme programı: EMA, Japonya İlaç ve Tıbbi Cihaz Ajansı (PMDA) ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), üç kurumun da düzenleyici gereklilikleri karşılayacak tek bir geliştirme programı için çalışıyor. Üç kurum Eylül 2016’dan itibaren bir araya geldi:
- Nisan 2017: Yeni antibiyotiklerin klinik gelişiminin bazı yönlerine ilişkin veri gerekliliklerini hizalama kararı alındı.
- Ekim 2017: Komplike olmayan gonore veya komplike olmayan idrar yolu enfeksiyonları gibi belirli endikasyonlarda yeni antibiyotiklerin etkilerini inceleyecek klinik çalışmaların tasarımını uyumlaştırma konusunda anlaşıldı. Ayrıca yeni antibakteriyel ajanların pediatrik gelişimini kolaylaştırma yolları araştırılacak.
Transatlantik iş birliği: AB ve ABD, 2009 zirvesinin ardından Antimikrobiyal Direnç Transatlantik Görev Gücü’nü (TATFAR) kurdu. 2021’e kadar Kanada, Norveç ve Birleşik Krallık’taki kurumlar da gruba katıldı. EMA, TATFAR üyesi. Görev gücü, insan ve veteriner antimikrobiyalleri konusunda AB ile ABD arasında iletişim, koordinasyon ve iş birliğini artırmayı amaçlıyor.
EMA’nın sayfasında ayrıca azitromisin antibiyotiğinin kullanımındaki değişikliklere ilişkin 23 Mayıs 2025 tarihli bir haber de listeleniyor.
Kaynak: Avrupa İlaç Ajansı (EMA), “Antimicrobial resistance” sayfası
https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/antimicrobial-resistance
WinAlly.com; Tıp, Sağlık, Eczacılık ve İlaç Sektörü profesyonellerine yönelik kamu yararına sektörel bilgi, haber ve içerik sunmaktadır. Sitemizde yer alan içerikler kesinlikle tıbbi teşhis, tedavi veya doktor tavsiyesi yerine geçmez. Doğabilecek olası hukuki, klinik veya idari problemlerden WinAlly.com sorumlu tutulamaz. Tıbbi konularda lütfen bir hekime başvurunuz



















