Bu haber, IARC’ın 28 Eylül 2026 tarihli basın bülteni ve Soru-Cevap dosyası ile The Lancet Oncology’de yayımlanan çalışmanın özeti ve çalışmayı aktaran basın kaynaklarına dayanmaktadır. Makalenin tam metnine erişilemediği için kansere özgü tablo rakamları yalnızca kaynaklarda yer aldığı ölçüde kullanılmıştır. Çalışma, doğrudan ölçüm değil, tahmine dayalı bir analizdir.
Enfeksiyonlar 2024’te 2,3 milyon yeni kanser vakasıyla ilişkilendirildi
Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) ekibinin The Lancet Oncology’de yayımlanan analizine göre 2024’te dünya genelinde yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakası, yani tüm yeni vakaların yaklaşık %12’si (8’de 1’i) enfeksiyonlara atfediliyor. Analiz, HIV ve Merkel hücreli poliyomavirüs gibi ek etkenleri, yeni belirlenen enfeksiyon-kanser ilişkilerini ve bilinen kanserojen enfeksiyonlara bağlı ek kanser türlerini de kapsıyor.
Beş etken vakaların neredeyse tamamını oluşturuyor
Araştırmacılar, insanlarda kansere neden olduğu bilinen 12 enfeksiyöz etkeni değerlendirdi. En büyük yük Helicobacter pylori ile ilişkili: yaklaşık 760.000 vaka, çoğunlukla mide kanseri. HPV yaklaşık 750.000 vakayla hemen arkasında; bu vakalar ağırlıklı olarak rahim ağzı kanseri, ayrıca anal, vulva, vajina ve penis kanserleri ile bazı baş-boyun kanserleri. Hepatit B virüsü yaklaşık 360.000, EBV yaklaşık 260.000, hepatit C virüsü yaklaşık 160.000 vakayla ilişkilendirildi. Hepatit B ve C’ye bağlı vakaların çoğu karaciğer kanseri. Bu beş etken, enfeksiyonlara bağlı kanserlerin neredeyse tamamını oluşturuyor. Tüm kanser vakalarındaki payları ise H. pylori için %4, HPV için %4, hepatit B için %2, EBV için %1 ve hepatit C için %1’in altında.
Çalışmanın özetine göre hepatit B’ye atfedilen vakaların 330.000’i, hepatit C’ye atfedilen vakaların 130.000’i hepatoselüler karsinom; kansere özgü atfedilebilir oranlar hepatit B için %52, hepatit C için %20.
EBV’nin yükselen rolü
EBV, enfeksiyona bağlı kanserlerin dünya genelindeki dördüncü büyük nedeni ve hepatit C’nin önünde. IARC’a göre bu, EBV’nin yalnızca nazofarenks kanseri ve lenfomalara değil, mide kanserlerinin bir bölümüne de katkı yaptığına dair artan kanıtı yansıtıyor. Time’a konuşan Harriet Rumgay, EBV için etkili bir aşı ya da önleme yolu bulunmadığını ve çalışmayla bunu vurgulamak istediklerini söyledi.
Daha az bilinen etkenler
Analize HIV, Kaposi sarkomu ilişkili herpesvirüs (KSHV), Schistosoma haematobium, HTLV-1, Opisthorchis viverrini, Clonorchis sinensis ve Merkel hücreli poliyomavirüs de dahil. Çalışmanın özetine göre HTLV-1, Merkel hücreli poliyomavirüs, HIV (çift sayımı önlemek için yalnızca konjonktiva kanseri sayıldı) ve üç parazit toplam 19.000 vakadan sorumlu tutuldu.
Yöntem
Araştırmacılar, GLOBOCAN 2024 insidans tahminlerini, enfeksiyon-kanser ilişkilerine ait popülasyona atfedilebilir oranlarla birleştirdi. Atfedilebilir vaka sayıları ülke, cinsiyet ve yaş grubuna göre hesaplandı. IARC’a göre çalışma, önceki küresel tahminlerde yer almayan 16 ek enfeksiyon-kanser bağlantısını da içeriyor.
Coğrafi eşitsizlik belirgin
Enfeksiyona bağlı kanserlerin dörtte üçünden fazlası düşük ve orta gelirli ülkelerde görülüyor. Doğu Asya, tüm enfeksiyona bağlı kanserlerin %42’sini oluşturuyor; bu, ağırlıklı olarak H. pylori ve hepatit B’den kaynaklanıyor. Sahra altı Afrika’da ise HPV ve KSHV öne çıkıyor, HIV ise yükü artırıyor. Yük en çok doğu Asya, Sahra altı Afrika, orta ve doğu Avrupa ile güneydoğu Asya’da yüksek. Önceki IARC analizi 2018 için yaklaşık 2,2 milyon vaka ve kanserlerin yaklaşık %13’ünü enfeksiyonlara bağlamıştı.
Korunma: Araçlar var, ancak yeterince kullanılmıyor
IARC’a göre enfeksiyona bağlı kanserlerin çoğu bugün bile bilinen halk sağlığı önlemleriyle engellenebilir: HPV ve hepatit B aşısı, H. pylori ile viral hepatitlere yönelik test ve tedavi, HIV önleme ve bakımı, HPV ilişkili kanserler için tarama programları. Rumgay’a göre hepatit B aşısı, kansere karşı geliştirilen ilk aşı oldu; HPV aşısı 20 yıl önce onaylandı. Ancak bu müdahaleler, maddi, siyasi ve sağlık sistemine bağlı engeller nedeniyle birçok bölgede yeterince kullanılmıyor. IARC’tan Dr. Gary Clifford, EBV gibi etkili aşısı olmayan enfeksiyonlar için yeni önleme araçlarına yatırım yapılmasının en büyük etkiyi yaratabileceğini belirtiyor. Warwick Üniversitesi’nden Lawrence Young’a göre EBV’nin multipl skleroz ile ilişkisine dair araştırmalar ilaç sektörünün ilgisini artırdı; bazıları klinik çalışma aşamasında olan çeşitli aşı adayları inceleniyor.
Yorumlarken dikkat edilmesi gerekenler
Enfeksiyon ile kanser arasındaki ilişki otomatik bir sonuç değil. Bu enfeksiyonlara sahip çoğu kişide kanser gelişmiyor, süreç yıllar sürebiliyor ve enfeksiyon çoğu zaman birçok etkenden yalnızca biri olarak rol oynuyor. Pittsburgh Üniversitesi’nden Dr. Patrick Moore, Newsweek’e IARC tahminlerinin “çok muhafazakâr” olabileceğini, gerçek oranın daha yüksek olabileceğini söyledi.
Kaynaklar
- Rumgay H. ve ark., Global burden of cancer attributable to infections in 2024: a worldwide incidence analysis, The Lancet Oncology, 28 Eylül 2026. DOI: https://doi.org/10.1016/S1470-2045(26)00307-4
- IARC Basın Bülteni No. 387: https://www.iarc.who.int/wp-content/uploads/2026/09/pr387_E.pdf
- IARC Soru-Cevap: https://www.iarc.who.int/wp-content/uploads/2026/09/QAinfections.pdf
- TIME, 13 Ekim 2026: https://time.com/article/2026/10/13/infections-linked-to-new-cancer-cases/
- Newsweek: https://www.newsweek.com/one-in-eight-worldwide-cancers-linked-to-infections-study-12482481



















