Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 12 Kasım 2026’da yayımladığı Küresel Verem Raporu 2026, çelişkili bir tablo çiziyor. 2025’te verem ölümleri 2015’e kıyasla %35 azaldı ve Verem’e Son Stratejisi’nin ilk ölüm hedefine beş yıl gecikmeyle ulaşıldı. Buna karşılık vaka sayısındaki düşüş %14’te kaldı, oysa 2025 için hedef %50’ydi. Rapor; tanı, tedavi, önleme, finansman ve araştırma alanlarındaki boşlukları da ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. Verem, tek bir bulaşıcı etkenin yol açtığı ölümlerde dünyada hâlâ ilk sırada yer alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Küresel Verem Raporu 2026’ya göre dünya, verem ile mücadelede önemli bir eşiği geride bıraktı, ancak hedeflerin hâlâ çok gerisinde. Rapor, 187 ülke ve bölgenin (dünya nüfusunun ve verem vakalarının %99’undan fazlası) ulusal sağlık bakanlıklarına bildirdiği verilere dayanıyor.
2025’te 10,6 milyon yeni vaka, 1,13 milyon ölüm
Rapora göre 2025’te tahminen 10,6 milyon kişi (%95 belirsizlik aralığı: 9,8-11,4 milyon) verem hastası oldu. Bu sayı 2024’e göre %0,7 (75 bin kişi) azaldı. Yeni vaka hızı ise 100 bin kişi başına 129’a geriledi (2024’te 131). 2015’ten bu yana net düşüş %14’te kaldı. Bu oran, Verem’e Son Stratejisi’nin 2025 için öngördüğü %50’lik azalma hedefinin ve 2030 için öngörülen %80’lik hedefin çok altında.
Aynı yıl verem nedeniyle 1,13 milyon kişi (%95 belirsizlik aralığı: 1,05-1,22 milyon) hayatını kaybetti. Bu sayının 1,0 milyonu HIV negatif kişilerden, 137 bini HIV ile yaşayan kişilerden oluşuyor. Ölümler 2024’teki 1,18 milyondan %4 azaldı. 2015’teki 1,74 milyona göre düşüş ise %35.
Ölümlerde “ilk hedef” beş yıl gecikmeyle aşıldı
DSÖ, %35’lik azalmayı Verem’e Son Stratejisi’nin aslında 2020 için belirlenen ilk ölüm hedefine ulaşılması olarak tanımlıyor. 2025 için öngörülen ikinci hedef ise %75’lik azalmaydı. 2030 hedefi olan %90’lık azalma, raporun ifadesiyle “uzak” duruyor. Verem, tek bir bulaşıcı etkenin yol açtığı ölümlerde dünyada ilk sırada. En son tüm nedenler için yayımlanan 2023 verilerine göre ölüm nedenleri arasında 13. sırada yer alıyor. Raporda, 2025’te verem kaynaklı ölümlerin HIV/AIDS kaynaklı ölümlerden belirgin biçimde fazla olduğu ve verem ölümlerinin her yıl yaklaşık iki katı kadar sıtma ölümü olduğu belirtiliyor.
Ölümlerdeki ilerleme bölgelere göre farklılaşıyor. Afrika ve Avrupa bölgelerinde ölümler 2015-2025 arasında yarı yarıya azaldı (sırasıyla %50 ve %51). Güneydoğu Asya’da düşüş %31, Doğu Akdeniz’de %8,6, Batı Pasifik’te %5,2 oldu. Amerika Bölgesi’nde ise ölüm sayısı 2015’e göre %14 arttı (mutlak sayı yaklaşık 30 bin).
Dünya genelinde dikkat çeken tablo: 30 ülke, yüzde 88
2025’te hastalığa yakalananların %88’i, DSÖ’nün yüksek yük listesindeki 30 ülkede yaşıyordu. Vakaların yaklaşık üçte ikisi sekiz ülkede görüldü:
- Hindistan (yaklaşık dörtte biri)
- Endonezya (%10)
- Filipinler (%6,8)
- Çin (%6,5)
- Pakistan (%6,4)
- Nijerya (%4,9)
- Demokratik Kongo Cumhuriyeti (%3,9)
- Bangladeş (%3,7)
Hastaların %54’ünü erkekler, %35’ini kadınlar, %11’ini (1,2 milyon) çocuklar ve genç ergenler oluşturdu.
Bölgesel tabloda 2015-2025 arasında insidans Avrupa Bölgesi’nde %42, Afrika Bölgesi’nde %30, Güneydoğu Asya’da %18, Doğu Akdeniz’de %6,6 geriledi. Batı Pasifik’te net değişim görülmedi. Amerika Bölgesi’nde insidans art arda beşinci yıl yükseldi ve 2015’in %13 üzerine çıktı. Rapor bu durumu, 2020, 2021 ve 2022’deki vaka tespit eksikliklerinin süregelen etkisine bağlıyor.
Ülke bazında 99 ülke insidansı 2015’ten bu yana en az %20, 28 ülke ise en az %50 azalttı. Buna karşılık 43 ülkede insidans 2015’e göre %5’ten fazla arttı. Ölümlerde ise 89 ülke en az %35’lik azalmaya ulaştı. Raporun ilgili tablosunda Türkiye, hem insidans hem ölüm alanındaki ilk hedeflere 2020’de ulaşan ülkeler arasında yer alıyor.
8,4 milyon kişiye tanı kondu, 2,2 milyon kişilik boşluk sürüyor
2025’te 8,4 milyon kişi yeni verem tanısıyla bildirildi (2024’te 8,3 milyon). Bu sayı tahmini vakaların %79’una denk geliyor. Tahmin ile bildirim arasındaki yaklaşık 2,2 milyon kişilik fark; tanı konulamayan ve tanı konulduğu hâlde resmî olarak bildirilmeyen kişileri kapsıyor. Rapor, bu farkın bir kısmının aşırı tanıdan da kaynaklanabileceğini belirtiyor.
Yeni tanı alanların yalnızca %59’u DSÖ’nün önerdiği hızlı tanı testiyle değerlendirildi (2024’te %54). 2027 hedefi %100. Akciğer verem tanısı alan 7,2 milyon kişinin %65’inde tanı bakteriyolojik olarak doğrulandı. Verem tanısı alanların %83’ü HIV testi yaptırdı.
İlaca dirençli verem: Hastaların yüzde 42’si tedavi gördü
2025’te rifampisine dirençli verem (RR-TB) geliştiren kişi sayısı tahminen 370 bin (%95 belirsizlik aralığı: 330-400 bin). Bu hastaların yalnızca 155 bin 333’ü, yani %42’si tedavi gördü. Bu oran 2024’te %43’tü. Raporda rifampisin, en güçlü birinci basamak verem ilacı olarak tanımlanıyor.
Tedavide en dikkat çekici gelişme, altı aylık rejimlerdeki sıçrama oldu. Bu rejimler RR-TB tedavisi görenlerin %42’sinde kullanıldı. Bu oran 2024’te %18, 2023’te %3’tü. Altı aylık rejimlerin kullanıldığı ülke sayısı 106’ya çıktı. Tedavi başarı oranı ilaca duyarlı vermede yaklaşık %90, RR-TB’de %70.
Önleme: Aile içi temaslıların yalnızca yüzde 26’sı koruyucu tedavi aldı
2025’te 5,2 milyon yüksek riskli kişiye verem koruyucu tedavisi uygulandı. Bunların 3,7 milyonu hasta temaslısı, 1,5 milyonu HIV ile yaşayan kişiydi. Koruyucu tedavi kapsamı HIV ile yaşayanlarda %60, hane içi temaslılarda %26 oldu. 2027 hedefi her iki grup için %90.
Finansman: Yurt içi kaynaklar arttı, uluslararası destek geriledi
Düşük ve orta gelirli ülkelerde verem hizmetleri için ayrılan toplam kaynak 2025’te 6,6 milyar ABD dolarına ulaştı (2024’te 6,0 milyar). Bu tutar, 2027 için öngörülen yıllık 22 milyar dolarlık hedefin yaklaşık %30’u. Kaynak düzeyi 2015’ten beri 6-7 milyar dolar bandında seyrediyor.
Yurt içi finansman 4,9 milyar dolardan 5,63 milyar dolara çıkarak %14 arttı ve toplam kaynağın %86’sını oluşturdu. Uluslararası bağışçı finansmanı ise 1,1 milyar dolardan 0,94 milyar dolara gerileyerek %14 azaldı. Raporda artışın büyük bölümünün Hindistan, Endonezya ve Rusya Federasyonu’ndaki yurt içi finansmandan kaynaklandığı belirtiliyor. Uluslararası finansmanın %79’u Küresel Fon’dan geliyor. Fon’un 2026-2028 dönemi için topladığı 12,6 milyar dolar (HIV, sıtma ve verem için), önceki dönemin 15,7 milyar dolarına göre %20 düşük.
Raporun bu yıl eklenen yeni analizi, ABD hükümetinin 2024’te ikili finansman önceliği olarak belirlediği ve Küresel Fon’dan da hibe alan 23 ülkeyi inceliyor. Bu ülkelerin 13’ünde toplam finansman 2024-2025 arasında arttı. Finansmanı azalan ülkelerin çoğunda 2025’te net bir etki görülmedi. Rapor, etkilerin gecikmeli ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor. Kamboçya bu konuda öne çıkan istisna oldu. Ülkede vaka bildirimleri %11 düştü ve ulusal program bunu, aktif vaka bulma faaliyetlerine ayrılan kaynağın azalmasına bağlıyor.
Hastalar ve aileleri için ağır ekonomik yük
Ulusal anketlere göre verem tedavisi gören kişilerin hanelerinin ağırlıklı ortalama %47’si, yıllık gelirin %20’sini aşan “yıkıcı maliyetlerle” karşılaşıyor. Bu oran ilaca dirençli veremde %81. Hedef, hiçbir hanenin bu yükle karşılaşmaması. Sosyal korumadan en az bir yardımdan yararlanan nüfus oranı, verem yüküne göre ağırlıklandırıldığında %44 (ağırlıksız %52).
Araştırmada hedefin dörtte biri
Verem araştırma finansmanı 2023’te 1,2 milyar dolar düzeyinde kaldı. 2027 için yıllık 5 milyar dolarlık hedef öngörülüyor. Rapor, bu alandaki güncel verilerin Aralık 2026’da bekleneceğini belirtiyor. Buna rağmen ağustos 2026 itibarıyla 31 verem ilacı klinik çalışmaların farklı evrelerinde (2015’te sekiz), tanı için ise 65 test geliştirme aşamasında. Aşı alanında 12 aday aktif gelişim sürecinde ve üçü Faz 3 çalışmalarında. DSÖ ayrıca Kasım 2025-Ekim 2026 arasında yeni yakın-bakım noktası testleri, dil sürüntüsü örnekleri ve balgam havuzlama konusunda yeni tanı önerileri yayımladı.
DSÖ’den çağrı
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, vaka ve ölümlerdeki düşüşü, birçok ülkenin finansman kesintileriyle karşılaştığı bir dönemde “çok cesaret verici” olarak değerlendirdi. Hükümetlerin kazanımları korumak için kendi bütçelerine daha fazla başvurduğunu söyleyen Tedros, buna rağmen her yıl bir milyondan fazla insanın önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktan öldüğünü vurguladı. Ülkeleri ve ortakları verem hizmetlerine erişimi acilen genişletmeye, temel finansmanı korumaya ve yeni araçların geliştirilmesini hızlandırmaya çağırdı.
DSÖ HIV, Verem, Hepatit ve Cinsel Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlar Departmanı Direktörü Dr. Tereza Kasaeva ise raporun, taahhütler eyleme dönüştüğünde nelerin mümkün olduğunu gösterdiğini belirtti. Kasaeva, milyonlarca insanın hâlâ gereken önleme, tanı, tedavi ve bakıma ulaşamadığını da hatırlattı.
Raporun sonuç bölümü, 2025’in COVID dönemi aksaklıkları ve sonraki toparlanmanın ardından genel olarak istikrar ya da küçük iyileşmelerle geçtiğini, temel istisnanın uluslararası bağışçı finansmanındaki belirgin düşüş olduğunu kaydediyor. Daha hızlı ilerleme için tanı, tedavi ve önleme kapsamının artırılması, hastalığın toplumsal belirleyicilerine yönelik çok sektörlü eylem ve yeni bir verem aşısı gibi teknolojik atılımlar gerektiği, bunların tümünün yeterli finansmana bağlı olduğu vurgulanıyor.
Yöntemsel not: DSÖ, hastalık yükü tahminlerinin en son yayımlanan zaman serisiyle yorumlanması gerektiğini, önceki baskılardaki tahminlerle doğrudan karşılaştırma yapılmasının uygun olmadığını belirtiyor. Raporda ayrıca Hindistan’a ait insidans tahminlerinin gözden geçirme aşamasında olduğu not ediliyor.
Kaynaklar: DSÖ, Global Tuberculosis Report 2026 (12 Kasım 2026, ISBN 978-92-4-012648-0); DSÖ basın bülteni, “Amid challenges, countries increase domestic investment to protect progress against tuberculosis” (12 Kasım 2026).
WinAlly.com; Tıp, Sağlık, Eczacılık ve İlaç Sektörü profesyonellerine yönelik kamu yararına sektörel bilgi, haber ve içerik sunmaktadır. Sitemizde yer alan içerikler kesinlikle tıbbi teşhis, tedavi veya doktor tavsiyesi yerine geçmez. Doğabilecek olası hukuki, klinik veya idari problemlerden WinAlly.com sorumlu tutulamaz. Tıbbi konularda lütfen bir hekime başvurunuz



















