Cambridge Üniversitesi’nden bilim insanları, embriyo benzeri kök hücreler kullanarak laboratuvarda insan kanı üretmeyi başardı. Bu gelişme, lösemi ve diğer kan hastalıklarının modellenmesi ile nakil için kişiye özel kan üretimi açısından çığır açıcı bir adım olarak değerlendiriliyor.
Embriyodaki Doğal Süreci Taklit Ettiler
Cambridge Üniversitesi Gurdon Enstitüsü’nden Dr. Jitesh Neupane liderliğindeki ekip, kök hücreleri kullanarak insan embriyosundaki kan oluşum sürecini taklit eden üç boyutlu yapılar geliştirdi.
Araştırmacılar bu yapılara “hematoid” adını veriyor. Yaklaşık iki hafta içinde kendi kendine organize olan bu yapılar, kan hücreleri üretmeye başlıyor.
Dr. Neupane, “Kapta kırmızı rengin belirmesi heyecan vericiydi; çıplak gözle bile görülebiliyordu,” diyerek çalışmanın önemini vurguladı.
Kök Hücrelerden Kişiye Özel Kan Üretimi
Hematoidler, yumurta kesesi veya plasenta gibi dokulara sahip olmadıkları için embriyoya dönüşemiyor, ancak kan oluşturma kapasitesi taşıyor.
Bu sistem, erken insan gelişimini gözlemleme ve ilaç testleri yapma açısından benzersiz bir pencere sunuyor.
Elde edilen hücreler arasında, oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleri ve bağışıklık sistemi için kritik T hücreleri de yer alıyor.
Üstelik hematoidlerin üretiminde kullanılan kök hücreler, herhangi bir insan hücresinden elde edilebildiği için gelecekte kişiye özel kan üretimi mümkün olabilecek.
Doğanın Yolunu İzleyen Bir Sistem
Mevcut yöntemlerde kan kök hücreleri, karmaşık protein kokteylleriyle yönlendirilirken, bu yeni yaklaşımda hücreler kendi gelişimlerini doğal biçimde sürdürüyor.
Aynı sistem içinde, hem kan hücreleri hem de atan kalp hücreleri oluşabiliyor.
Mikroskop altında, hematoidler embriyonik gelişim evrelerine benzer şekilde ilerliyor:
- 2. günde üç temel tabaka (ektoderm, mezoderm, endoderm) oluşuyor.
- günde atan kalp hücreleri beliriyor.
- günde kırmızı kan hücreleri ortaya çıkıyor.
Kanser Araştırmaları İçin de Umut
Çalışmanın yazarlarından Dr. Geraldine Jowett, hematoidlerin, T hücreleri gibi özelleşmiş bağışıklık hücrelerine dönüşebilmesi sayesinde sağlıklı ve kanserli kan gelişimini modelleme açısından büyük potansiyel taşıdığını söyledi.
Kıdemli yazar Prof. Azim Surani ise, “Bu model, insan embriyosundaki kan gelişimini anlamak için güçlü bir araç. Henüz erken aşamada olmasına rağmen, rejeneratif tedavilerde devrim yaratabilir,” dedi.
Yeni Ufuklar
Bu araştırma, yalnızca laboratuvarda insan kanı üretme yolunda değil, insan yaşamının nasıl başladığını ve onarılabileceğini anlama açısından da dönüm noktası niteliğinde.
Çalışmanın sonuçları Cell Reports dergisinde yayımlandı.
