Hatırlayacağınız gibi milenyumun ilk yıllarından itibaren ilaç kutularında alışık olduğumuz prospektüslerin yerini kullanma talimatları (KT) almıştı. Kullanma talimatlarının prospektüslerin yerine geçmesindeki amaç ilaçla ilgili bilgilerin, uyarıların, dikkat edilmesi gereken hususların sağlık mesleği mensupları dışında halk tarafından kolayca anlaşılabilmesini sağlamak idi. Geniş bilimsel verilerin, klinik çalışma sonuçlarının yer aldığı belge ise Kısa Ürün Bilgisi (KÜB) adı altında sağlık mesleği mensuplarının erişebileceği şekilde ayrıca sunulmakta idi.
Şimdi yepyeni bir uygulamaya geçiliyor ve artık ilaç kutularının içerisinde basılı kullanma talimatları bulunmayacak. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) nın yayınladığı BEŞERî TIBBİ ÜRÜNLERİN AMBALAJ BİLGİLERİ VE KULLANMA TALİMATINA İLİŞKİN KILAVUZ hükümleri doğrultusunda hastalar, ambalaj üzerinde yer alacak yeni bir karekodu cep telefonları ile okuttuklarında telefon ekranlarına ilacın kullanma talimatı gelecek. Bu tür uygulamalar bildiğiniz gibi günümüzde giderek yaygınlaşıyor. Örneğin pek çok restoranda artık basılı menülerin yerini masa üzerine yapıştırılmış karekodlar almış durumda. Müşteriler bu karekodu cep telefonları ile okutarak menüyü tüm detayları ile görebiliyorlar. İşte bu uygulama artık ilaç kutularında da başlıyor.
TİTCK bu konuda hızlı davrandı ve firmaların bu konudaki başvurularını değerlendirmeye, sonuçlandırmaya başladı. Kurum tarafından onaylanan ambalajlar üretici hazır olduğunda piyasaya verilmeye başlayacak ve bu yeni ambalajlarda artık basılı kullanma talimatları olmayacak.
Burada en kritik noktalardan birisi, kullanma talimatında bir değişiklik yapıldığında Kurum onayı alındıktan 30 gün içerisinde e-KT’ de yer alan bilgiler güncel KT ile uyumlu hale getirilecek. Bu konudaki sorumluluk ruhsat sahibi firmanın olacak.
DOĞANIN KORUNMASI
İlaç ambalajlarından basılı KT lerin kaldırılması çok önemli faydalar getirecek. Ama bence en önemli faydası doğanın korunması.
İlaç KT’ lerinin yüksek kalitede kağıtlara basılması gerekmektedir. Bu hem okunabilirlik açısından hem de yüksek hızlı üretim hatlarında KT’lerin defalarca katlanıp kutuların içerisine katlama makineleri tarafından konulabilmeleri için gereklidir. Zira KT’lerin genellikle her iki tarafı da basılı olduğu için kalitesiz ince kağıtlarda her iki yüzdeki bilgilerin birbirine girmesi okunmasını imkânsız hale getirebilir. KT’lerin basıldığı kağıtlar fotokopi cihazlarının kullandığı A4 kağıtları gibi 80-100 g/m2 kalitesinde kağıtlardır. Hatta bazı durumlarda 120 g/m2 kalitesine bile çıkabilmektedir. Peki bu ne anlama geliyor?
Günümüzde ilaç kutularında bulunan KT lere baktığımızda boyutlarının birbirinden farklı olduklarını görüyoruz. Kendi evimde bulunan rastgele dört ilacın KT’ lerini ölçtüm. (Antasid süspansiyon 22X21cm; Osteoporozda kullanılan biyoteknolojik ilaç 60X42.5 cm; IBS de kullanılan bir ilaç 30X15 cm ve antihistaminik tablet 28X17 cm). Neticede genel ortalama olarak bir ilaç kutusunda yer alan KT’ nin A4 boyutunda (21X29,7cm) olduğunu varsayarsak büyük bir hata yapmayız diye düşünüyorum.
2025 yılında ülkemizde yaklaşık 2,3 milyar kutu ilaç kullanılmıştır. Yani 2,3 milyar A4 kâğıdı kullanılmıştır KT’ler için.
Yine evimde bulunan 80 g/m2 lik A4 kağıdının 500 tanesi 2,55 kg geldi. Şimdi yuvarlayarak bir hesap yapalım;
1000 A4 kâğıdı 5 kg, yani 1 milyon A4 kâğıdı 5 ton, 1 milyar A4 kâğıdı ise 5,000 ton ve 2,3 milyar A4 kâğıdı 11,500 Ton geliyor. Bunu elde etmek için kullanılan ağaç miktarı ise ne kadar tahmin edebiliyor musunuz? (1 ton A4 kâğıda 20 ağaç ortalaması ile) 230,000 ağaç.
Peki 2,3 milyar A4 kağıdını yan yana aralıksız koysak ne kadarlık bir yüzey kaplıyor dersiniz? Tamı tamına 143 km2. Yani 20,000 futbol sahası.
Meydana gelen atık miktarı akıl almaz ve bu sadece Türkiye’de kullanılan ilaçların KT’larından çıkan atık miktarı, bunu tüm dünya için hesapladığımızda aklımızın almayacağı rakamlara erişeceğiz. Ayrıca bu kağıtların basılması için harcanan enerji ve mürekkebi, emeği, matbaalardan üretim tesislerine nakli gibi unsurları da eklediğinizde eKT’ lerin başaracağı işin ne denli büyük olacağını anlatmaya gerek yok sanırım.
Evet Eczacılık ve İlaç Endüstrisi giderek dijitalleşiyor, dijital tabletler, dijital inhalerler, dijital terapötikler, klinik araştırmalarda dijital ikizler ve daha niceleri. Tüm bunlar önümüzdeki 5-10 yılda hayatımızda rutin hale gelmiş olacaklar. Dijitalleşmenin korkutucu yanları var ama bir o kadar da faydaları var değil mi? Siz de böyle mi düşünüyorsunuz?
Ecz.M.Vedat Eğilmez
Farmakoloji uzmanı
