Yeni bir klinik öncesi araştırma, hipertansiyonun (yüksek tansiyon) kan basıncı (KB) artışı tespit edilmeden çok önce beyin hücrelerine ve kan damarlarına zarar vermeye başladığını ortaya koyuyor.
Hypertension-induced neurovascular and cognitive dysfunction at single-cell resolution
Weill Cornell Tıp Merkezi’nden araştırmacılar, hipertansiyonun vasküler bilişsel bozukluk ve Alzheimer hastalığı gibi rahatsızlıklarla neden bu kadar güçlü bağlantılı olduğunu açıklayabilecek önemli bulgular elde etti.
Erken Yaşlanma ve Hücresel Hasar
Neuron dergisinde yayımlanan çalışmada, bilim insanları farelerde hipertansiyon oluşturduktan sadece üç gün sonra (yani KB yükselmeden önce) beyin hücrelerindeki gen aktivitesinde önemli değişiklikler gözlemledi.
Kıdemli yazar Dr. Costantino Iadecola, “Kan basıncı düzensizliğinin ötesinde bir şey söz konusu,” diyerek hasarın temel nedeninin sadece yüksek basınç olmadığını vurguladı.
Erken etkilenen üç temel beyin hücresi tipi:
- Endotel Hücreleri: Kan damarlarını kaplayan bu hücreler, daha düşük enerji metabolizması ve artan yaşlanma belirteçleri ile erken yaşlanma belirtileri gösterdi. Ayrıca, zayıflamış bir kan-beyin bariyeri gözlemlendi.
- İnternöronlar: Sinir sinyallerinin dengesini düzenleyen bu hücreler hasar görerek, Alzheimer hastalığında görülen uyarım ve inhibisyon arasında bir dengesizliğe yol açtı.
- Oligodendrositler: Sinir liflerini koruyan miyelin kılıfını oluşturan bu hücreler, gerekli yenilenme genlerini düzgün ifade edemedi. Bu durum, bilişsel işlev için kritik olan nöronlar arası iletişimi bozma potansiyeli taşıyor.
Tedaviye Yönelik İpuçları
Çalışma, bilinen birçok antihipertansif ilacın kan basıncını kontrol etmesine rağmen beyin sağlığı üzerinde sınırlı etkisi olmasını açıklıyor.
Araştırmacılar, halihazırda klinikte kullanılan bir antihipertansif ilaç olan Losartan‘ı test etti. Losartan, fare modelinde hipertansiyonun endotel hücreleri ve internöronlar üzerindeki erken etkilerini tersine çevirmeyi başardı. Bu bulgu, yalnızca kan basıncını düşürmekle kalmayıp bilişsel işlevi de koruyabilecek tedavilerin geliştirilmesine rehberlik edebilir.
Dr. Iadecola, “Hipertansiyonun bilişsel işlevler üzerindeki yıkıcı etkilerini önlemenin veya tersine çevirmenin en iyi yolunu bulmayı umuyoruz,” dedi.
