Tip 2 diyabet ve obezite, bazı kanser türlerinin riskiyle ilişkilendiriliyor. GLP-1 reseptör agonistlerinin (GLP-1 RA) kanserle ilişkisine dair gözlemsel veriler ise karşılaştırılan tedaviye göre değişiyor. JAMA Network Open’da 3 Kasım 2026’da yayımlanan bir araştırma mektubu bu soruya, hastaların başlangıçtaki diyabet ağırlığını da hesaba katarak yanıt aradı. UT Southwestern Medical Center merkezli ekip, GLP-1 RA başlayan hastalarda obeziteyle ilişkili kanser görülme sıklığını beş farklı diyabet tedavisiyle karşılaştırdı. Yazarlar, bulguların genel olarak onkolojik güvenlilik açısından güven verici olduğunu ancak ilaç seçiminde kanser önlemenin dayanak alınmasını desteklemediğini vurguluyor. Aşağıdaki haber metni yalnızca bu makaleye dayanmaktadır.
Araştırma, JAMA Network Open dergisinin Onkoloji bölümünde “GLP-1 Reseptör Agonistleri ve Diyabet Ağırlığına Göre Obeziteyle İlişkili Kanser” başlığıyla yayımlandı. Makalenin yazarları arasında Jesús Gibran Hernández-Pérez, Omer Abdelgadir, Luisa Torres-Sánchez, Jing Chen, Jaime P. Almandoz, Lindsay G. Cowell, Sarah E. Messiah ve David S. Lopez yer alıyor. Yazarların bağlı olduğu kurumlar University of Texas Southwestern Medical Center (Peter O’Donnell Jr. Halk Sağlığı Okulu ve Harold C. Simmons Kapsamlı Kanser Merkezi dahil) ile Meksika Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsü.
Çalışma Nasıl Yapıldı?
Araştırmacılar, PCORnet elektronik sağlık kaydı verilerini kullanarak beş ayrı “aktif karşılaştırıcılı, yeni kullanıcı” hedef çalışma emülasyonu yürüttü. Kaynak popülasyon, 1 Ocak 2010 ile 31 Temmuz 2025 arasında UT Southwestern Medical Center’da tanı almış veya klinik bakım görmüş 359,595 yetişkindi. Bu popülasyondan, tip 2 diyabeti olan ve daha önce obeziteyle ilişkili kanser (ORC) tanısı almamış hastalar seçildi. Bu hastalar, 365 günlük arınma döneminin ardından bir GLP-1 RA ya da metformin, insülin, sodyum-glukoz kotransporter-2 inhibitörü (SGLT2i), dipeptidil peptidaz-4 inhibitörü (DPP4i) veya sülfonilüre başlamıştı. Her emülasyon için ayrı hasta grubu oluşturuldu.
Başlangıçtaki diyabet ağırlığı, ilaç başlanmadan önce kayıtlı en ağır komplikasyona göre hiyerarşik olarak belirlendi:
- Yüksek: Makrovasküler hastalık veya kronik böbrek hastalığı (KBH) evre 4-5
- Orta: Mikrovasküler komplikasyonlar veya KBH evre 1-3 (yüksek ağırlıktaki durumlar olmadan)
- Düşük: Bu koşulların hiçbiri yok
Sonuç ölçütü, ORC’nin ilk kez tanı alması idi. Takip, tedavi başlangıcında başladı ve ORC, ölüm, son elektronik sağlık kaydı kontrolü, 31 Temmuz 2025 ya da 3 ile 5 yıllık sürenin dolması ile sona erdi. Gruplar arasındaki farkları dengelemek için eğilim skorları ve stabilize ters olasılık ağırlıkları kullanıldı. 3 ve 5 yıllık riskler ile risk farkları (RD) ağırlıklı lojistik regresyonla, risk oranları (HR) ise ağırlıklı Cox modelleriyle tahmin edildi. Veriler Mart-Eylül 2026’da analiz edildi. Çalışma, UT Southwestern kurumsal inceleme kurulunca onaylandı ve veriler kimliksizleştirildiği için bilgilendirilmiş onam şartı aranmadı.
Katılımcı Grupları
GLP-1 RA gruplarında 5,835 ile 18,007 katılımcı vardı (ortalama yaş 57.5-58.6). Karşılaştırıcı gruplarda ise 1,290 ile 20,445 katılımcı yer aldı (ortalama yaş 60.9-65.6). Ağırlıklandırma öncesinde GLP-1 RA başlayanlar; yaş, tedavi dönemi, obezite, metabolik karaciğer hastalığı, kanser taraması ve önceki tedavi bakımından bazı karşılaştırıcı gruplardan farklıydı. İnsülin başlayanlar genellikle daha ileri komplikasyonlara sahipti, SGLT2i başlayanlarda ise mikrovasküler komplikasyonlar daha azdı. Ağırlıklandırma sonrasında standartlaştırılmış ortalama farkların çoğu 0.10’un altına indi.
3 Yıllık Bulgular
3 yıllık takipte GLP-1 RA başlanması, ORC riskinin insüline ve sülfonilürelere kıyasla daha düşük olmasıyla ilişkiliydi:
- İnsülin: Risk %2.01’e karşı %3.26; risk farkı −1.25 yüzde puan (%95 GA −1.74 ile −0.83); HR 0.62 (%95 GA 0.49-0.77)
- Sülfonilüreler: Risk %2.85’e karşı %3.98; risk farkı −1.14 yüzde puan (%95 GA −1.85 ile −0.51); HR 0.67 (%95 GA 0.54-0.84)
Metformin, SGLT2i ve DPP4i ile karşılaştırmada tahminler sıfır etkiye daha yakındı ve istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı:
- Metformin: Risk %3.01’e karşı %3.57; HR 0.78 (%95 GA 0.58-1.05)
- SGLT2i: Risk %2.78’e karşı %2.72; HR 0.81 (%95 GA 0.52-1.25)
- DPP4i: Risk %2.84’e karşı %3.23; HR 0.84 (%95 GA 0.65-1.09)
5 Yıllık Bulgular
5 yıllık takipte risk farkı insüline kıyasla daha düşüktü: −1.67 yüzde puan (%95 GA −2.36 ile −1.11); risk %2.79’a karşı %4.46. HR ise hem insüline (0.61; %95 GA 0.50-0.75) hem de sülfonilürelere (0.75; %95 GA 0.61-0.92) kıyasla daha düşüktü. Metformin (HR 0.91), SGLT2i (HR 0.94) ve DPP4i (HR 0.90) ile karşılaştırmalarda güven aralıkları 1’i içine aldı.
Diyabet Ağırlığına Göre Bulgular
Düşük ağırlıklı tip 2 diyabette 3 yıllık risk farkları insüline kıyasla −1.10 yüzde puan (%95 GA −1.62 ile −0.62; HR 0.61) ve sülfonilürelere kıyasla −1.22 yüzde puan (%95 GA −1.96 ile −0.55; HR 0.62) idi. Orta ve yüksek ağırlıklı gruplarda insülin ve sülfonilürelerle karşılaştırmalarda tahminler benzer yöndeydi ancak güven aralıkları sıfırı içine aldı. Yazarlar bunun nedeninin bu gruplardaki sayıların ve olay sayılarının az olmasının olabileceğini düşündürüyor, çünkü bazı katmanlarda olaylar seyrekti. Ağırlığa göre karşılaştırmaların keşfedici nitelikte olduğunu ve güven aralıklarının çoklu karşılaştırma için düzeltilmediğini belirtiyorlar.
Yüksek Ağırlıklı Diyabette Farklı Tablo
Yüksek ağırlıklı tip 2 diyabette 3 yıllık risk farkı SGLT2i lehineydi: 1.61 yüzde puan (%95 GA 0.17 ile 2.89). Risk, GLP-1 RA grubunda %2.67 (1,821 kişi), SGLT2i grubunda %1.05 (237 kişi) idi. SGLT2i grubunda olay sayısı 11’in altındaydı. 5 yıllık risk farkı da aynı yöndeydi: 3.10 yüzde puan (%95 GA 1.01 ile 5.09). Bu gruptaki risk oranı ise (3 yıllık HR 2.07; %95 GA 0.69-6.25) istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Yazarların Yorumu
Yazarlar, GLP-1 RA başlanmasının 3 ve 5 yıllık analizlerde, özellikle daha düşük tip 2 diyabet ağırlığına sahip yetişkinlerde, insülin ve sülfonilürelere kıyasla daha düşük ORC görülme sıklığıyla ilişkili olduğunu belirtiyor. Diğer karşılaştırıcılarla ilişkiler tutarlı biçimde farklı değildi. Bulguları, onkolojik güvenlilik açısından genel olarak güven verici bulan yazarlar, bu sonuçların kanseri önlemek amacıyla glukoz düşürücü tedavi seçilmesini desteklemediğini vurguluyor. Tedavi seçiminde yerleşik metabolik, kardiyovasküler ve böbrek yararlarının yol göstermeye devam etmesi gerektiğini ifade ediyorlar. İnsüline kıyasla görülen düşük tahminlerin, doğrulanması halinde klinik olarak anlamlı olabileceğini de ekliyorlar.
Yazarlar şu nedenlerle sonuçlara temkinli yaklaşılması gerektiğini belirtiyor:
- İnsülin çoğu zaman tip 2 diyabetin daha geç evresinde başlanıyor. SGLT2i reçetelenmesi ise büyük ölçüde kardiyorenal endikasyonlarla şekilleniyor. Bu yollar; glisemik maruziyet, erişim, izlem ve prognozda artık farklılıklar bırakabilir.
- İnsülin başlayanlarda genellikle daha ileri komplikasyonlar vardı. SGLT2i başlayanlarda ise bireysel komplikasyonlar GLP-1 RA başlayanlardan daha az olma eğilimindeydi.
- SGLT2i çoğu zaman insülin yoğunlaştırılmasından önce kullanıldığı için insülin ve sülfonilürelerle görülen benzer bulgular kısmen bu ilaçların daha ileri veya kötü kontrollü tip 2 diyabetli hastalarda kullanılmasını yansıtabilir.
Yazarlar bu nedenle çalışmanın, tedavi üstünlüğünü kanıtlamaktan çok ilişkilerin en belirgin olduğu bağlamları ortaya koyduğunu belirtiyor.
Çalışmanın Sınırlılıkları
Makalede belirtilen sınırlılıklar şöyle:
- Geriye dönük ve tek merkezli (tek sistemli) elektronik sağlık kaydı verileri kullanıldı.
- Ağırlıklandırmaya rağmen artık karıştırıcı etkiler ve eksik örtüşme olabilir.
- Maruziyet ve sonuç yanlış sınıflandırması söz konusu olabilir.
- Ağırlık kategorileri geniştir.
- Bazı katmanlarda olay sayıları azdı.
- Birçok GLP-1 RA kullanıcısı çalışmaya yakın dönemde girdiği için 5 yıllık tahminler orantısız biçimde daha erken başlayanlara dayandı. 3 yıllık ve Cox tahminlerinin uyumlu olması belirsizliği güçlendirse de ortadan kaldırmıyor.
- Yazarlar daha uzun süreli, çok sistemli takibe ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Çalışma kapsamında, yazarlardan Dr. Almandoz’un çalışma süresince çok sayıda ilaç şirketinden kişisel ücret aldığı bildirildi. Başka bir çıkar çatışması bildirilmedi. Çalışma; Ulusal Kanser Enstitüsü, Texas Kanser Önleme ve Araştırma Enstitüsü, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri ve Hasta Merkezli Sonuç Araştırmaları Enstitüsü gibi kurumların hibeleriyle desteklendi. Fon sağlayıcıların çalışmanın tasarımında, yürütülmesinde veya yayımlanma kararında rolü olmadığı belirtildi.
Kaynak: Hernández-Pérez JG, Abdelgadir O, Torres-Sánchez L, et al. GLP-1 Receptor Agonists and Obesity-Related Cancer by Diabetes Severity. JAMA Netw Open. 2026;9(11):e2641869. doi:10.1001/jamanetworkopen.2026.41869
WinAlly.com; Tıp, Sağlık, Eczacılık ve İlaç Sektörü profesyonellerine yönelik kamu yararına sektörel bilgi, haber ve içerik sunmaktadır. Sitemizde yer alan içerikler kesinlikle tıbbi teşhis, tedavi veya doktor tavsiyesi yerine geçmez. Doğabilecek olası hukuki, klinik veya idari problemlerden WinAlly.com sorumlu tutulamaz. Tıbbi konularda lütfen bir hekime başvurunuz
