ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 9 Kasım 2026 tarihli İlaç Güvenliği Bildirimi ile GLP-1 reseptör agonisti (GLP-1 RA) ilaçlarla ilişkili olabilecek nadir ama ciddi bir göz hastalığına dikkat çekti. Söz konusu hastalık, tek gözde ani ve ağrısız görme azalmasına yol açabilen non-arteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION). Kalıcı görme kaybı da bu tablo içinde yer alıyor. FDA, sınıftaki tüm ilaçların ruhsat sahiplerinden bu riski ürün bilgilerinin “Uyarılar ve Önlemler” bölümüne eklemelerini istedi. Aşağıdaki haber metni yalnızca FDA’nın resmî açıklamasına dayanmaktadır.
FDA, glukagon benzeri peptid-1 reseptör agonistlerinin (GLP-1 RA) kullanımıyla ilişkili olabilecek NAION riskine yönelik bir güvenlik bildirimi yayımladı. Kurum, hasta ve sağlık profesyonellerini bu potansiyel artmış risk konusunda bilgilendirdiğini duyurdu. FDA, NAION’u nadir görülen bir durum olarak tanımlıyor. Hastalık, tek gözde ani, ağrısız görme azalmasına ve kalıcı görme kaybına yol açabiliyor.
FDA Ne Yapıyor?
FDA, tüm GLP-1 RA ilaçların ruhsat sahiplerinden, ürün bilgilerinin Uyarılar ve Önlemler bölümüne bu ilaçların kullanımıyla ilişkili potansiyel artmış NAION riskine dair bilgi eklemelerini zorunlu kıldı.
GLP-1 RA’lar Nedir?
GLP-1 RA’lar, bağırsaktan salgılanan doğal GLP-1 hormonunun etkilerini taklit eden bir ilaç sınıfı. FDA’ya göre GLP-1, yemek sonrası kan şekeri düzeylerinin düşmesine yardımcı oluyor. Ayrıca beyinde iştah ve besin alımını kontrol eden bölgelerde etki gösteriyor. Bu ilaçlar yaygın olarak tip 2 diyabet tedavisinde, fazla kiloyu azaltmak ve uzun vadede korumak amacıyla kullanılıyor.
Sınıftaki bazı ilaçların yetişkinlerde şu onaylı kullanımları da bulunuyor:
- Bilinen kalp hastalığı olan ve obezite/fazla kilosu ya da tip 2 diyabeti bulunan yetişkinlerde ölüm, kalp krizi veya inme gibi majör kardiyovasküler olay riskini azaltmak
- Tip 2 diyabet ve kronik böbrek hastalığı olan yetişkinlerde böbrek hastalığının kötüleşmesi, böbrek yetmezliği ve kardiyovasküler nedenli ölüm riskini azaltmak
- Obezitesi olan yetişkinlerde orta-ağır obstrüktif uyku apnesini tedavi etmek
- Orta-ileri düzey karaciğer skarlaşması (fibrozis) bulunan metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit hastası yetişkinleri tedavi etmek
FDA tarafından onaylı GLP-1 RA’lar, etkin madde ve onay yılı olarak şöyle sıralanıyor:
- Eksenatid (2005)
- Liraglutid (2010)
- Dulaglutid (2014)
- Liraglutid (2014, ayrı bir onay)
- Liraglutid + insülin degludek (2016)
- Liksisenatid + insülin glarjin (2016)
- Semaglutid (2017)
- Semaglutid (2019, ayrı bir onay)
- Semaglutid (2021, ayrı bir onay)
- Tirzepatid (2022)
- Tirzepatid (2023, ayrı bir onay)
- Orforglipron (2026)
FDA, tirzepatidin glukoz bağımlı insülinotropik polipeptid (GIP) reseptörü ve GLP-1 reseptörü agonisti olduğunu belirtiyor. Eksenatid için yeni ilaç başvurusu ise güvenlilik veya etkililik nedenleriyle değil, ürün artık pazarlanmadığı için gönüllü olarak geri çekildi (4 Ağustos 2025 tarihli Federal Register bildirimi). Şu anda yalnızca jenerik eksenatid ürünleri satışta.
Hastalar ve Bakım Verenler Ne Yapmalı?
FDA, hastaların ve bakım verenlerin GLP-1 RA kullanımıyla ilişkili potansiyel artmış NAION riskinin farkında olmasını istiyor. Kurumun belirttiği NAION belirtileri şöyle:
- Tek gözde ani, ağrısız görme kaybı (hastalar bunu uyandıklarında fark edebilir)
- Bulanık veya eksik görme alanları (kör nokta, tünel görme gibi görsel defektler)
- Renk algısında bozulma
- Merkezi görme keskinliğinde azalma (bulanık veya puslu alanlar)
Bu belirtilerden herhangi biri görülürse hastaların vakit kaybetmeden sağlık profesyoneline başvurması gerekiyor. NAION geçirmiş bir hasta, GLP-1 RA kullanımına devam edip etmeme konusunu sağlık profesyoneliyle görüşmeli.
FDA’ya göre NAION, optik sinirin ön kısmına (optik disk) giden kan akışının azalmasından kaynaklanıyor. Altta yatan neden ise tam olarak anlaşılmış değil. Risk faktörleri arasında sigara, diyabet, yüksek tansiyon, uyku apnesi, anemi ve böbrek hastalığı sayılıyor. Bir gözde NAION gelişmişse diğer gözde de görülme riski artıyor.
Sağlık Profesyonelleri Ne Yapmalı?
FDA, sağlık profesyonellerinin GLP-1 RA ile tedavi edilen hastalarda nadir NAION olaylarının potansiyel artmış riskinden haberdar olmasını istiyor. Kurumun önerileri şöyle:
- Hastalara, tek gözde ani başlayan ağrısız görme azalması, görme alanı defektleri veya diğer görsel bozuklukları derhal bildirmeleri talimatı verilmeli.
- NAION’dan şüphelenilirse hasta vakit kaybedilmeden değerlendirme için bir göz hastalıkları uzmanına yönlendirilmeli.
- NAION gelişen hastalarda, tedavinin yararı riskten açıkça ağır basmıyorsa GLP-1 RA’nın bırakılması düşünülmeli.
FDA Neyi Tespit Etti?
FDA’nın değerlendirmesi, Temmuz 2024’te Hathaway ve arkadaşlarının “Semaglutid Reçete Edilen Hastalarda Non-arteritik Anterior İskemik Optik Nöropati Riski” başlıklı makalesinin yayımlanmasıyla başladı. Makale JAMA Ophthalmology dergisinde yer aldı. FDA, bu çalışmanın birtakım kısıtlılıklarını belirlemekle birlikte, olası artmış NAION riskinin daha fazla değerlendirilmesi gerektiğine karar verdi. Kurum bunun üzerine klinik çalışma verilerini, hayvan verilerini ve gözlemsel çalışmalar ile vaka raporlarını içeren pazarlama sonrası verileri kapsamlı biçimde inceledi.
FDA, FDA Advers Olay İzleme Sistemi’ne (AEMS; eski adıyla FAERS) gelen GLP-1 RA kaynaklı NAION bildirimlerini de ayrıntılı olarak gözden geçirdi. Kurum, NAION risk faktörlerinin GLP-1 RA ile tedavi edilen hastalarda sık görülen durumlarla örtüşmesi nedeniyle bu bildirimleri yorumlamanın zor olduğunu belirtiyor. Bu yüzden başka veri kaynaklarına da başvurdu. Hayvan verilerinin incelenmesinde, GLP-1 RA kullanımının NAION riskini nasıl artırabileceğine dair bir mekanizma saptanamadı.
Klinik Çalışmaların Meta-Analizi
Tekil çalışmalarda NAION vakalarının az sayıda olması veya hiç görülmemesi nedeniyle FDA, GLP-1 RA geliştirme programlarındaki klinik çalışmaları kapsayan bir meta-analiz yaptı. Analizin temel amacı, GLP-1 RA ile tedavi edilen hastalardaki NAION insidansını, komparatörle (plasebo veya GLP-1 RA dışı glukoz düşürücü ilaç) tedavi edilen hastalarla karşılaştırmaktı.
- Analize 126 çalışma dahil edildi. Toplam 134,253 hastanın 78,217’si GLP-1 RA kullanıcısı, 56,036’sı komparatör alan hastaydı.
- Toplam maruziyet 288,879 hasta-yıl (HY) olup bunun 156,947 HY’si GLP-1 RA kullanıcılarına, 131,932 HY’si komparatör alanlara aitti.
- 15 olası NAION olayı saptandı: 10’u GLP-1 RA ile tedavi edilenlerde, 5’i plasebo alanlarda. GLP-1 RA dışı diğer glukoz düşürücü ilaçları kullananlarda ise hiç olay görülmedi.
- NAION insidans hızı, GLP-1 RA ile tedavi edilen hastalarda 100,000 HY başına 6.4 olay, komparatörle tedavi edilenlerde 100,000 HY başına 3.8 olay olarak bulundu.
FDA, yayımlanmış literatüre göre genel popülasyonda NAION insidansının 50 yaşın üzerindeki yetişkinlerde yılda 100,000 kişide 2.3 ile 10.2 vaka arasında değiştiğini belirtiyor. NAION öyküsü olan hastalarda ise nüks riski artmış durumda.
Sentinel Retrospektif Kohort Çalışması
FDA ayrıca, Sentinel Gerçek Dünya Kanıtı Veri Kuruluşu (RWE-DE) Ticari Ağı’nda retrospektif bir kohort çalışması yürüttü. Çalışmada, 2019 ile 2024 arasında bir GLP-1 RA veya yaygın kullanılan başka bir diyabet ilacı (sodyum-glukoz kotransporter-2 [SGLT-2] inhibitörü ya da dipeptidil peptidaz-4 [DPP-4] inhibitörü) başlayan tip 2 diyabetli yetişkinlerde NAION insidans hızları değerlendirildi.
- NAION insidans hızları 100,000 HY başına 26 ile 32 olay arasında değişti: GLP-1 RA’larda 30-32, SGLT-2 inhibitörlerinde 31, DPP-4 inhibitörlerinde 26 olay.
- GLP-1 RA’lar ile SGLT-2 inhibitörleri karşılaştırıldığında NAION riskinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptanmadı (risk oranı [HR] 1.19; %95 güven aralığı [GA] 0.91-1.54).
- GLP-1 RA’lar ile DPP-4 inhibitörleri karşılaştırıldığında ise NAION riskinde artış gözlendi (HR 1.43; %95 GA 1.02-2.01).
Yayımlanmış Gözlemsel Çalışmalar
FDA, GLP-1 RA’lar ile NAION arasındaki ilişkiyi değerlendiren yayımlanmış gözlemsel çalışmaları da inceledi. Kurumun ifadesine göre metodolojik açıdan güçlü çalışmalar, GLP-1 RA başlayan tip 2 diyabetli hastalarda DPP-4 inhibitörü veya SGLT-2 inhibitörü başlayanlara kıyasla NAION riskinin arttığını tutarlı biçimde bildirdi. Bu bulgular genel olarak FDA’nın klinik çalışma analizi ve Sentinel çalışmasıyla uyumluydu.
FDA’nın Sonucu
FDA, şu anda pazarlanan tüm GLP-1 RA ürünleri için NAION vakalarının bildirildiğini belirtiyor. Kurum, GLP-1 RA kullanan hastalarda nadir NAION olaylarının potansiyel olarak arttığı sonucuna vardı. Bu bulgulara dayanarak, tüm GLP-1 RA’ların ürün bilgilerinin Uyarılar ve Önlemler bölümüne NAION riskine dair bilgi eklenmesini zorunlu kıldı.
Advers Olay Bildirimi
FDA, GLP-1 RA’lara bağlı advers olayların kurumun MedWatch sistemi üzerinden çevrimiçi bildirilebileceğini, ayrıca bildirim formunun indirilebileceğini veya 1-800-332-1088 numaralı telefondan form talep edilebileceğini duyurdu. Kurum, ilgilenilen ilaçlara veya tıbbi uzmanlık alanlarına ilişkin İlaç Güvenliği Bildirimleri için e-posta uyarılarına kaydolunabileceğini de belirtiyor.
Kaynak: FDA İlaç Güvenliği Bildirimi, 9 Kasım 2026 (ABD Gıda ve İlaç Dairesi, İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi)
WinAlly.com; Tıp, Sağlık, Eczacılık ve İlaç Sektörü profesyonellerine yönelik kamu yararına sektörel bilgi, haber ve içerik sunmaktadır. Sitemizde yer alan içerikler kesinlikle tıbbi teşhis, tedavi veya doktor tavsiyesi yerine geçmez. Doğabilecek olası hukuki, klinik veya idari problemlerden WinAlly.com sorumlu tutulamaz. Tıbbi konularda lütfen bir hekime başvurunuz
