2022 yılı verilerine dayanan uluslararası bir çalışma, temel ilaç listesinde yer alan 549 ilacın 72 farklı pazardaki liste fiyatlarını ve karşılanabilirliğini analiz etti. Nominal fiyatların gayri safi yurtiçi hasıla ile pozitif, satın alma gücüne göre ayarlanmış fiyatların ise ters yönde bir ilişki sergilediği bulguları, küresel ilaç stratejileri için yeni bir bakış açısı sunuyor.
Temel ilaçların liste fiyatları ve karşılanabilirliği yüksek, orta ve düşük gelirli ülkelerde nasıl karşılaştırılıyor?
Çapraz kesitsel tasarıma sahip bu çalışma, IQVIA veri tabanından derlenen 549 temel ilacın 2022 yılı liste fiyatlarını Laspeyres fiyat endeksleri aracılığıyla karşılaştırdı. Analiz kapsamında yüksek, orta ve düşük gelirli 72 ülke ve bölge değerlendirildi. Araştırma ekibi, nominal ve satın alma gücü paritesine (PPP) göre düzeltilmiş fiyatları ayrı ayrı inceledi.
Nominal fiyatlarda, ülkelerin kişi başına düşen GSYH’si ile ilaç fiyatları arasında pozitif bir ilişki tespit edildi (R = 0.30; P = 0.01). Bu durum, daha zengin ekonomilerde temel ilaçların liste fiyatlarının genel olarak daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Satın alma gücü paritesine göre düzeltme yapıldığında ise ters bir ilişki ortaya çıktı (R = −0.35; P = 0.003). Örneğin, PPP ayarlı fiyat endeksi Almanya’ya 100 birim olarak alınırken, Lübnan’da 18.1 birim, Amerika Birleşik Devletleri’nde ise 298.2 birim olarak hesaplandı.
İlaçların karşılanabilirliği, asgari ücretle bir aylık tedavi maliyetinin kaç gün çalışmayla karşılanabileceği üzerinden değerlendirildi. Avrupa ve Batı Pasifik bölgelerinde gün sayısı en düşük (yani en kolay erişim), Afrika ve Güneydoğu Asya’da ise en yüksek bulunarak bölgesel eşitsizlikler gözler önüne serildi.
Türkçe yayımlanan bir Euronews makalesi de zengin ülkelerde nominal ilaç fiyatlarının yüksek olmasına rağmen, hastaların üzerindeki mali yükün asgari ücret karşısında görece düşük kaldığını vurguladı.
Araştırmacılar, uluslararası referans fiyatlandırma, şeffaf tedarik zinciri uygulamaları ve gelir gruplarına göre düzenlenmiş geri ödeme mekanizmaları gibi stratejilerle eşitlikçi ilaç erişiminin desteklenmesi gerektiğini belirtiyor. Küresel sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği için ilacın hem fiyat hem de erişilebilirlik boyutlarında adaletin gözetilmesi acil bir ihtiyaç olarak öne çıkıyor.
