MS 541 yılında başlayan Justinianus Vebası, dünyanın kayıtlara geçen ilk salgınına işaret ediyor. Doğu Akdeniz’i ve Bizans İmparatorluğu’nu kasıp kavuran bu salgın, bazı tarihçilere göre tarihin en ölümcül pandemilerinden biriydi ve iki yüzyıl boyunca tekrarlanarak tahminen 15 ila 100 milyon insanın ölümüne yol açtı! Bilim insanları, Ürdün’ün Jerash antik kentinde 1.500 yıllık insan dişlerinden Yersinia pestis DNA’sı tespit ederek Justinianus Vebası’nın etkenini kesin olarak ortaya koydu. Araştırma, tarihte kayıtlara geçmiş ilk pandeminin aynı bakteri tarafından gerçekleştirildiğini gösteriyor.
Ancient DNA finally solves the mystery of the world’s first pandemic
Çalışma, University of South Florida (USF) ve Florida Atlantic University (FAU) öncülüğünde, Hindistan ve Avustralya’dan disiplinler arası bir ekibin katılımıyla yürütüldü. Sekiz insan dişi, eski Roma hipodromu altında açığa çıkarılan toplu mezar odalarından alındı ve gelişmiş antik DNA teknikleriyle analiz edildi.
Analizler, MS 550–660 dönemine tarihlenen sekiz örnekte neredeyse özdeş Y. pestis suşlarının varlığını doğruladı. Bu genetik benzerlik, dönemin ani ve yıkıcı salgın dalgasıyla tutarlı bir yayılma senaryosuna işaret ediyor ve tarihsel anlatılara somut bir biyolojik kanıt ekliyor.
Eş zamanlı yayımlanan ikinci makale, yüzlerce antik ve modern Y. pestis genomunu karşılaştırarak vebanın Kara Ölüm gibi sonraki pandemilerin tek bir atadan değil, hayvan rezervuarlarından bağımsız dalgalar halinde ortaya çıktığını ortaya koydu. Bu bulgu, SARS-CoV-2 kökenli COVID-19 pandemisiyle tezat oluşturuyor; zira COVID-19 tek bir sızıntı olayından yayılmıştı.
Araştırmacılar, salgının bugüne kadar geçmediğini, nadir de olsa Y. pestis’in hâlen cirit attığını vurguluyor. Temmuz’da Arizona’da bir kişi pnömonik vebadan yaşamını yitirdi; bu, ABD’de 2007’den bu yana görülen ilk ölüm olayıydı. Geçen hafta Kaliforniya’dan bir diğer vaka bildirildi.
Jerash bulgusunun ardından ekip, Venedik’teki Lazaretto Vecchio karantina adası ve Kara Ölüm dönemi toplu mezarlarından sağlanan 1.200’den fazla örnek üzerinde genetik incelemeleri sürdürecek. Amaç, erken pandemi yönetim stratejileri ile patojen evrimi arasındaki ilişkiyi daha derin kavramak.
Elde edilen antik DNA verileri, geçmiş pandemilere ışık tutarken gelecekteki salgın risklerinin anlaşılmasına da yöntemsel katkı sunuyor. Yeni gelişmeler oldukça takip edilmeye devam edecektir.
