Sağlık Bakanlığı, sağlık hizmetlerinde yürütülecek tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerine ilişkin yeni temel ilke ve esasları belirleyen bir Yönetmelik Resmi Gazete’de yayımladı. Yönetmelik, örtülü ve açık reklamı yasaklarken, hastaların doğru ve etik bilgilerle donatılmasını amaçlıyor.
Yönetmelik, sağlık meslek mensupları, özel sağlık kuruluşları ve uluslararası sağlık turizmi aracı kuruluşları tarafından yapılan tüm tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerini kapsıyor.
Temel İlke: Reklam Yasaktır
Yönetmeliğin ana prensibi, sağlık hizmet sunumunda örtülü veya açık reklam yapılmasının ve yaptırılmasının kesinlikle yasaklanmasıdır. Tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri ancak belirlenen katı ilke ve esaslara uygun olarak yapılabilir.
Tanıtım ve Bilgilendirmede Yasaklanan Kritik Hususlar:
- Tıbbi Etik ve Deontoloji: Genel ahlaka, tıbbi deontoloji ve meslek etiği kurallarına uyulması zorunludur.
- Kanıtlanmamış Yöntemler: Bilimsel veya klinik olarak kanıtlanmamış, yerleşik metot haline gelmemiş veya Bakanlıkça düzenlenmemiş tıbbi ve tedavi yöntemleri hakkında açıklama yapılamaz.
- Hasta Memnuniyeti Üzerinden Reklam: Hasta veya yakınlarının teşekkür veya memnuniyet ifadeleri üzerinden reklam mahiyetinde paylaşım yapılamaz.
- Yönlendirme Yasağı: Hastayı sağlık meslek mensubuna veya kuruluşa doğrudan veya dolaylı biçimde yönlendirecek içerik oluşturulamaz. Genel sağlık kontrolü (check-up) gibi hizmetler için yönlendirme yapılamaz.
- Üstünlük Algısı: Hizmetin veya cihazın diğerlerinden daha üstün olduğu algısını yaratacak, güveni kötüye kullanan veya bilgi eksikliğini istismar eden tanıtım yapılamaz.
- Maddi Teşvikler: Sağlık hizmetleri; özendirme, çekiliş, hediye, ücret, indirim, kampanya veya promosyon gibi pazarlama faaliyetlerine konu edilemez.
- İletişim Yasağı: Kişilerin rızası olmaksızın telefonla aranması veya kısa mesaj/e-posta gibi araçlarla ileti gönderilerek tanıtım yapılması yasaktır.
- Akademik Unvanlar: Yalnızca 1219 sayılı Kanun ile belirlenen ana dal/yan dal uzmanlıkları yazılabilir; sertifika ve benzeri belgelere dayalı uzmanlık unvanı kullanılamaz.
Görsel İçerik Kullanımına Sınırlamalar
Görsel içeriklerin paylaşımında hasta mahremiyeti ve etik kurallar ön plandadır:
- Rıza ve Geri Çekme Hakkı: Hastaya ait görsel içeriklerin kullanımı için açık rıza şarttır. Hasta veya velisi, izni her zaman ve koşulsuz geri çekebilir.
- Teknolojik Değişiklik Yasağı: Paylaşılacak video ve fotoğraflar üzerinde sonradan teknolojik değişiklik veya düzeltme uygulanamaz. Gerçeğine aykırı, yanıltıcı makyaj olmaksızın görüntülenmesi zorunludur.
- Kullanıcı Etkileşimi: Görsel içeriklere ait paylaşımların yorum, beğeni ve yeniden paylaşım gibi kullanıcı etkileşimlerine kapatılması zorunludur.
- Ameliyat Görüntüsü ve Mahrem Bölgeler: Tıbbi müdahale/girişim esnasındaki hasta görüntüsü ve genel ahlaka aykırılık teşkil edecek şekilde vücudun mahrem bölgelerine ait görsel içerikler paylaşılamaz.
- Uyarı Zorunluluğu: Yurt içi tanıtımlarda, kolay okunabilir şekilde “Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.” ifadesine yer verilmesi zorunludur.
Uluslararası Sağlık Turizminde İstisnalar
Uluslararası sağlık turizmi hizmeti sunan kuruluşlar için yurt dışına yönelik faaliyetlerde bazı esneklikler tanınmıştır:
- Sponsorlu Tanıtım: Yurt dışına yönelik oluşturulan ayrı platformlar üzerinden (Türkçe hariç diğer resmi dillerde) sponsorlu tanıtım ve görsel içerik yayınlanabilir.
- Yurt İçi Talep Yasağı: Türkiye’de yaşayan kişiler nezdinde talep oluşturmaya yönelik faaliyetler yasaktır. Sosyal medya platformlarında hedef kitle olarak yurt içi seçilemez.
- Hasta Yorumları: Hasta mahremiyeti ve rıza şartıyla, yurt dışına yönelik platformlarda hasta hikâyelerine, yorumlarına veya teşekkür ifadelerine yer verilebilir.
- Maddi İfadeler: Uluslararası sağlık turizmi kapsamında yurt dışına yönelik indirim, kampanya ve rekabetçi fiyat duyuruları yapılabilir.
Denetim ve Yaptırımlar
- Denetim: Tanıtım faaliyetleri, Bakanlık ve İl Sağlık Müdürlükleri tarafından sosyal medya ve internet dahil tüm mecralarda düzenli olarak taranacaktır.
- Komisyon: İllerde kurulan Sağlıkta Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri İl Değerlendirme Komisyonu ile aykırılıklar tespit edilip karara bağlanacaktır.
- İdari Yaptırım: Yönetmelik hükümlerine aykırı tanıtım yapan sağlık tesisleri ve aracı kuruluşlar hakkında idari yaptırımlar uygulanacaktır.
- Suç Duyurusu: Organ veya doku teminine yönelik ilan veya reklam verenler hakkında Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacaktır. İnsan sağlığını tehlikeye düşüren içerikler için erişimin engellenmesi başvurusu yapılacaktır.
