Yeni bir araştırma, özellikle aşırı kilolu erkeklerin ve bireylerin kısıtlayıcı diyetlerden olumsuz etkilenme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Düşük kalorili beslenme biçimlerinin, depresyon belirtileriyle ilişkili olabileceği düşünülüyor.
Sağlıklı Beslenme ve Depresyon Riski
BMJ Nutrition, Prevention & Health dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, taze sebze-meyve, tam tahıllar, kuruyemişler, yağsız protein ve balık içeren dengeli bir diyet genellikle depresyon riskini azaltıyor. Öte yandan, işlenmiş gıdalar, şekerli ve rafine karbonhidrat açısından zengin yiyecekler bu riski artırabiliyor.
Ancak bazı bireyler, kilo verme ya da sağlık sorunları nedeniyle kalori veya besin sınırlayıcı diyetler tercih ediyor. Bu diyetlerin ruh sağlığı üzerindeki etkileri henüz tam olarak net değil.
Mental health consequences of dietary restriction: increased depressive symptoms in biological men and populations with elevated BMI
Araştırmanın Verileri: Kim, Ne Yiyor ve Ne Hissediyor?
2007–2018 yılları arasında ABD Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi’ne (NHANES) katılan 28.525 yetişkinin (14.329 kadın, 14.196 erkek) verileri incelendi. Katılımcıların %8’i depresyon belirtileri bildirirken; %29’u sağlıklı kiloda, %33’ü fazla kilolu ve %38’i obezdi.
Diyet türleri 4 gruba ayrıldı:
- Kalori kısıtlayıcı
- Besin kısıtlayıcı (düşük yağ, şeker, tuz vb.)
- Yerleşik tıbbi diyetler
- Diyet yapmayanlar
Katılımcıların %87’si diyet yapmadığını söyledi. Kalori kısıtlayıcı diyet en çok obez bireylerde görüldü.
Kısıtlayıcı Diyet ve Depresyon Belirtileri
Depresyon ölçeği PHQ-9’a göre:
- Kalori kısıtlayıcı diyet uygulayanlarda puanlar, diyet yapmayanlara göre 0,29 puan daha yüksekti.
- Bu fark, özellikle fazla kilolu bireylerde 0,46 puana kadar çıktı.
- Besin kısıtlayıcı diyetler, hem bilişsel-duygusal hem somatik (bedensel) semptomlarda daha yüksek puanlarla ilişkiliydi.
Cinsiyet farkı da dikkat çekti: Erkekler, kadınlara kıyasla kısıtlayıcı diyetlerden daha fazla bilişsel ve bedensel etkilere maruz kaldı.
Nedenleri Ne Olabilir?
Bu çalışma gözlemsel nitelikte olduğu için nedensellik kurulamıyor. Ancak bazı olası açıklamalar şöyle:
- Gerçek yaşamda uygulanan kısıtlayıcı diyetler genellikle besin eksikliklerine (özellikle protein, vitamin ve mineral yetersizliği) yol açıyor.
- Kilo döngüsü (kilo verip tekrar alma), ruh hali üzerinde stres yaratabiliyor.
- Düşük karbonhidrat ya da omega-3 eksikliği, erkeklerde bilişsel belirtileri artırabilir.
Bilim İnsanlarının Yorumu
NNEdPro Küresel Gıda, Beslenme ve Sağlık Enstitüsü Baş Bilim İnsanı Prof. Sumantra Ray:
“Bu çalışma, düşük B12 ve omega-3 içeren diyetlerin depresif belirtiler üzerindeki olası etkilerini gündeme getiriyor. Ancak etki boyutu küçük ve daha fazla, iyi tasarlanmış araştırmaya ihtiyaç var.”
