Deniz Kenarında Yaşamak Neden Ömrü Uzatıyor?

Neden Bazı Mavi Alanlar Ömrümüzü Uzatırken Bazıları Kısaltıyor?
Hiç merak etmediniz mi, deniz kenarında yaşamanın ömrümüz üzerinde bir etkisi var mı? Bu soru, yüzyıllardır insanlığın zihnini kurcalayan,  şiirlere, şarkılara konu olmuş bir tema. Ancak bilim dünyasında, bu romantik düşüncenin ardındaki gerçeğin yeni yeni örnekleri başladı. Özellikle “mavi alanları” olarak sunulan, denizler, göller, nehirler gibi su kütlelerinin insan sağlığı üzerindeki etkisi.

Bugüne kadar mavi ürünlerin ruh sağlığımızı iyileştirdiği, fiziksel aktiviteyi teşvik ettiği ve hatta daha fazla faydalar sağladığına dair birçok kanıt mevcuttu. Örneğin, mavi düzensizliklerin yaşanmasının travma sonrasında stres bozukluğu (TSSB), varislik ve anksiyete bozukluklarının ortaya çıkması. Hatta sadece fiziksel olarak yakınlık değil, yavaş ve hızlı akan su manzaralarını dijital olarak izlemenin bile stresi etkili bir şekilde devam ettiği görülüyor. Genel olarak buralara yakınlık daha yüksek fiziksel aktivite seviyeleriyle ilişkilendirilmiş, bu da obezite oranlarını düşürmüş, vücudun performansı iyileşmiş ve genel ölüm riski azalmıştır. Şehirlerde doğal soğutma sistemleri görevine göre aşırı sıcaklıkları hafifletmeye yardımcı olurlar ve kirliliğe maruz kalma dağılımlarını genel olarak halk öğrenirler ve uzun ömürlerini arttırmaya yardımcı olurlar. Ancak tüm bu faydalara rağmen, mavi doğrudan yaşam dağılımı ile ilgili kapsamlı bir araştırma eksikliği mevcuttu.

İşte tam da bu noktada, Amerika Birleşik resimlerinden yeni ve çığır açan bir çalışma devreye giriyor!  Ohio Eyalet Üniversitesi’nden Yanni Cao, Ria Martins ve Jianyong Wu tarafından yapılan bu araştırma, bu önemli insanları doldurmayı hedefliyor. Çalışma, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 66.263’ten fazla nüfus sayım bölgesini (nüfus sayımı bölgesini) inceleyerek, kıyı ve iç suların yaşam döngüsüyle nasıl bir bağlantısı olduğunu araştırdı. Bu, hem ABD’de hem de küresel mavi alanlar ve yaşam sınırları arasında geniş kapsamlı inceleme ilk çalışma olma özelliğini taşıyor. Peki, bu özet çalışma bize ne gibi şaşırtıcı sonuçlar sunuyor? Hazırsanız suya dalalım!

Mavi Alanlar ve Yaşam Beklentisi: Kıyı mı, İç Bölge mi?

Çalışmanın ana sermayesinden biri, onun su kaybının aynı etkilerine sahip olmaması gerçeği. Araştırmacılar,  kıyı sularına yakınlığın yaşam bölümünde olumlu bir şekilde bulunduğunu  buldular. Yani, kıyı bölgelerinde yaşayan insanların yaşam bölümlerinin daha uzun olduğu gözlemlendi. Peki neden? Çalışma, bu olumlu muhafazanın kıyı bölgeleriyle uyumlu yaşam ortamında kaynaklandığını belirtiyor.

• Daha Elverişli Çevresel Koşullar:  Kıyı bölgeleri, iç bölümler karşılaştırması genellikle daha  ılıman sıcaklıklara  sahiptir. Bu, daha az aşırı sıcak veya soğuk gün anlamına gelir. Kıyıya yakın sistemler ortalama sıcak gün sayısı 2.2 iken, iç sulara yakın sistemler bu sayı 21.0’dır. Kıyı bölgelerinde ayrıca daha  iyi hava kalitesi  gözlemlenmiştir; daha az ince hastalık madde (PM2.5) ve duman maruziyeti söz konusudur. Okyanusun, kesintisiz hizmetleri aracılığıyla hava arıtıcı bir rol oynandığı düşünülüyor. Kıyı bölgeleri ayrıca daha  düşük kuraklık riskiyle  de ilişkilendiriliyor; daha az şiddetli kurak dönemler yaşarlar.
• Artan Rekreasyonel Fırsatları:  Kıyı bölgeleri, plajlar gibi değerli rekreasyonel fırsatlar sunar. Bu alanlar, fiziksel aktivite ve eğlence için olanaklar sunarak hem fiziksel hem de zihinsel sağlığın önemli ölçüde etkilenmesine neden olur.
• Gelişmiş Ulaşım ve Sosyoekonomik Durum:  Kıyı bölgeleri genellikle daha  düz bir araziye  sahip olduğu için ulaşımın erişilebilirliği daha iyidir. Ayrıca, kıyıya yakın yerleşim yerleri genellikle  yüksek ortalama hane gelirleriyle daha da  mevcuttur. Örneğin, kıyıya yakın sistemler ortalama hane geliri 91.075,20 dolar iken, iç sulara yakın ayarlar 67.774,50 dolardır. Yüksek gelirin yaşam döngüsü üzerinde önemli bir pozitif etkisi olduğu birçok araştırmayla kanıtlanmıştır.

Aynı pozitif etki iç sular (büyük nehirler veya göller) için geçerli değil.

Böylece bir çalışma  iç sulara yakınlığın yaşam süresiyle olumsuzlukta  olduğunu tespit etti. Bunu ne anlıyorsun? İç kısımdaki su  parçacıkları, yaşam dağılımındaki bazı parçacıklar barındırılabilir. Bu keskin karşıtlık, semptom kalitesi, kirliliğe maruz kalma, sosyoekonomik koşullar, sağlıkla ilgili davranışlar ve sel gibi hidrolojik tehlikelere karşı kırılganlıktaki patlamalardan kaynaklanmaktadır. Neden mi?

• Daha Sert Çevresel Koşullar:  İç verilerinin su kütlelerine yakın nüfus sayım bölgeleri, kıyı bölgelerine kıyasla daha  fazla sıcak gün  (21.0 güne karşı 2.2 gün) ve daha  yüksek maksimum sıcaklığa  (37.7 °C’ye karşı 34.3 °C) sahiptir. Genel olarak daha  yüksek ortalama sıcaklıklar  ve daha  yüksek PM2.5 seviyeleri  gözlemlenmiştir.
• Sosyoekonomik farklılıklar:  İç bileşenlerdeki su kenarı yerleşim yerlerinde genellikle daha  düşük ortalama hane gelirleri  gözlemlenmiştir. Bu sosyoekonomik durum, kıyı bölgeleriki yüksek yaşam kalitesi ile aradaki fark daha önemli bir faktördür.

Şehir ve Kırsal Farkları: Mavi Alanların Karmaşık Yüzü

Araştırma, mavi sınırlardaki yaşam dağılımının üzerindeki etki  şehir ve kırsal bölgelere göre şekilleniyor  . Bu, en dikkat çekici uygulamalardan biri:

• Kıyı Bölgeleri:  İster şehirde ister kırsalda olsun,  denizde veya okyanusa yakın yaşamak onu iki durumda da daha uzun bir ömürle yaşar.  Bu, kıyı bölgelerinin genel olarak sunduğu olumlu koşulların her yerde faydalı olduğunu gösteriyor.
• İç Su Bölgeleri (Nehirler/Göller):  burada işin ilginçleştiği yer.

1. Şehirlerde:  İç sulara yakın yaşamak  daha kısa yaşam bölümleriyle  ilişkilidir. Bunun nedeni, şehirlerdeki su bölümlerinin genellikle daha kötü hava kalitesi ve yüksek sel riski gibi sorunlarla ilişkilendirilebilmesidir.
2. Kırsalda:  İç sulara yakın yaşamak şaşırtıcı bir şekilde  daha uzun yaşam süresiyle  sağlanır. Kırsal bölgelerdeki doğal güzellikler ve huzur, sağlık hizmetlerine erişimdeki zorluklar gibi diğer olumsuzlukları dengeleyebilir.

Nüfus yoğunluğu  da bu farklılıklarda rol oynuyor:

• Şehirlerde:  Daha yüksek nüfus yoğunluğu  daha uzun yaşam döngüsüyle  ilişkilidir. Çünkü şehirlerdeki dağılım genellikle ekonomik fayda ve daha yüksek gelir elde edilmesini sağlar.
• Kırsalda:  Daha yüksek nüfus yoğunluğu ise  daha kısa yaşam bölümüyle  ilişkilidir. Kırsal sistem, sağlık hizmetlerine erişim ve ulaşım gibi faktörler, nüfus artışının olumsuzluklarını artırabiliyor.

Sonuç ve Geleceğe Yönelik Çıkarımlar

Bu çalışma, mavi aralıktaki yaşam dağılımının üzerindeki etkinin düşünüldüğünden çok daha karmaşık olduğunu göstermektedir.  Kıyı sularının genel olarak daha uzun bir yaşamla birlikte görülebildiği görülürken, iç sularının açıklığı (şehir vs. kırsal) değişiyor.  Bu durum, şehir yaşamında, konut yaşam ve sağlık hizmeti ortamlarının tasarımında mavi büyüme ve diğer büyüme-sosyoekonomik büyümenin arttırılması vurgulanmaktadır.

Araştırma, yaşam alanını ve sağlık eşitliğini sağlamak için doğal su kütlelerinin korunmasını, sahil şeritlerine internet erişiminin kullanılabilmesini ve mavi-yeşil altyapı projelerinin güçlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle alanlarda, yaşam alanını ve sağlığı değiştirmek için mavi aralıkların ortasında entegre edilmesinin arttırılması vurgulanıyor.

Elbette, onun bilimsel çalışmaları olduğu gibi bu konuda da bazı sınırlılıkları var. Örneğin davranışsal risk faktörleri (sigara, diyet, fiziksel aktivite) ve sağlık hizmetlerine erişim kalitesi gibi bazı önemli faktörlere müdahale edilememiş. Ayrıca, çalışma kesitsel (belli bir andaki durumu gösteren) gelişmelere dayandığı için, neden-sonuç ilişkileri hakkında kesin çıkarımlar yapmakta sınırlıdır. Ancak elde edilen sonuçların büyük bir kısmı (66.000’den fazla nüfus sayım bölgesi) üzerinde ve üç farklı modelde yapılan karşılaştırmalar bir şekilde doğrulanmıştır, bu da kişinin güvenilirliğini artırmaktadır.

Araştırmacılar, iklim değişikliğinin bir sonraki aşamada, mavi alan metriklerinin yaşam sınırının üzerinde potansiyel nedensel olarak araştırmayı ve iklim değişikliğinin bu etkileri nasıl farklılaştırabileceğini incelemeyi planlıyorlar.

Bu çalışma, hayatımızı şekillendiren aktivite ne kadar derin ve çeşitli olabileceğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Peki sizce, çevrenin ömrünün üzerindeki etkisi en çok hangi faktörlerle sınırlı kalıyor?

***

Türkiye’de durum ne?

Türkiye’de şehirlerin ortalama yaşam beklentileri, bölgesel farklılıkları ve şehirleşme derecelerine göre değişiklik gösterebiliyor. TÜİK’in 2020-2022 dönemi “Hayat Tabloları” dağılımlarına göre, belirtilen şehirler için ortalama yaşam beklentileri içeren bu tablo, hem sahil şehirlerini hem de iç verileriki şehirleri kapsıyor.

Türkiye’deki esnek şehirlerde ortalama Yaşam Beklentisi (2020-2022)

Aşağıdaki tabloda, seçilen bazı şehirlerin doğuşta beklenen yaşam süresi (ortalama yaşam kalitesi) bölümleri görülmektedir. Bu veriler, o ilde doğan bir bireyin, mevcut ölüm miktarlarının devam ettiği süreç olarak ortalama kaç yıl yaşamasının beklendiğini ifade ediyor.

Önemli Notlar:

• Veri Kaynağı:  Bu veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2020-2022 dönemi yayınlanan “Hayat Tabloları”ndan alınmıştır.
• Genel ortalama:  Türkiye genelinde doğuşta beklenen yaşam süresi 2020-2022 döneminde 77,5 yıl olarak hesaplanmıştır.
• Cinsiyet Farkı:  kadınlardan erkeklerden daha uzun yaşamakta olup, bu farklı Türkiye genelinde ortalama 5,5 yıldır.
• Bölge Tipi Yaklaşımı:  “Bölge Tipi” sütunu, şehirlerin genel bölümleri ve yapısal özelliklerine göre kabaca bir görünümdür. Onun şehrinin içinde hem zamanda hem de kırsal alanlar bulunabilir.
• Detaylı Bilgi:  Yaşam koşulları, sosyoekonomik durum, sağlık hizmetlerine erişim, yaşam tarzı (beslenme, egzersiz, sigara kullanımı vb.) ve beslenme koşulları gibi birçok değişken bulunur.

Bu tablo, sahil şehirleri ile iç birimlerdeki şehirler arasında ortalama yaşam yelpazesinde bazı farklılıklar olduğunu göstermektedir. Özellikle Karadeniz ve Ege kıyı şehirleri (Muğla, Trabzon, Rize) daha yüksek ortalamalara sahipken, Güneydoğu Anadolu’daki bazı gezi şehirlerinde (Şanlıurfa) ortalamalar daha düşüktür.

💡💡Yaşam bir laboratuvar gibidir; denemesi yeni bir ders, zorluğu yeni bir dersle buluşuyor. Bilgiyi pusula, umutla yelken açarak ilerleyin, ufukta yeni kıyılar sizi bekliyor.💡💡

Benzer ürünlerle hazırlanan diğer makaleler

• Hangi spor ömrü uzatıyor
• İleri yaştaki baba olanların çocukları daha uzun yaşayabilir
• Yaşlanmayı durduran Enzim “Telomeraz”
• Çayın DNA’larımıza olan olumlu etkisi
• Uzun ömürlerden sorumlu olan 150 gen varyasyonu var.
• Tüm kanser vakalarının % 40’ı önlenebilir.

Mehmet Saltuerk

++++++++++++++++++++++++++++
Dipl. Biologe Mehmet Saltürk Köln Üniversitesi
Genetik Enstitüsü ++++++++++++++++++++++++++++

Kaynak

Mavi alanlardaki karmaşıklığı ve yaşam beklentisini ortaya çıkarmak

Please follow and like us: