Son birkaç on yıldır, diyet yağ asitlerinin sağlık etkileri kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. 1 – 4 Doymuş yağ asitlerinin doymamış yağ asitleri ile değiştirilmesinin ve trans yağ asitlerinin diyetten çıkarılmasının, özellikle kardiyovasküler hastalıkların (KVD) önlenmesinde önemli sağlık yararları sağladığı iyi bilinmektedir. 1 , 3 Ancak, yağ asitlerinin ana gıda kaynakları çeşitli yağlar içerir ve diyet seçimleri genellikle tek tek yağ asitlerinden ziyade tam gıdalara dayanır. Doymuş yağlar açısından zengin tereyağı ve doymamış yağlar açısından zengin bitkisel yağlar, potansiyel olarak farklı sağlık etkilerine sahip 2 ayrı kategoriyi temsil eder. 5 Tereyağı geleneksel olarak olumsuz sağlık sonuçları, özellikle kardiyovasküler risk ile ilişkilendirilirken, 6 yakın tarihli çalışma tereyağı tüketimi ve ölüm oranı konusunda karışık sonuçlar ortaya koymuştur. 7
JAMA / Butter and Plant-Based Oils Intake and Mortality
Bulgular
221.054 yetişkinin katıldığı bu geniş çaplı kohort çalışmasında, uzun süreli tereyağı tüketiminin toplam ve kanser kaynaklı ölüm oranlarında artışla ilişkili olduğu gözlemlendi. Buna karşılık, bitkisel yağların daha yüksek tüketimi, toplam ölüm oranı ile kanser ve kardiyovasküler hastalık ölüm oranlarının düşüşüyle ilişkilendirildi.
Çalışmanın Anlamı
Araştırma bulguları, tereyağı yerine bitkisel yağların—özellikle zeytinyağı, soya fasulyesi yağı ve kanola yağının—kullanılmasının erken ölümleri önlemede önemli faydalar sağlayabileceğini gösteriyor.
Ana Bulgular ve Ölçümler
Çalışmanın birincil sonucu toplam ölüm oranıydı. Kanser ve kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm oranları ise ikincil sonuçlar olarak değerlendirildi. Ölüm nedenleri, Ulusal Ölüm Endeksi ve diğer kaynaklardan elde edilen veriler ışığında, doktorlar tarafından ölüm belgeleri ve tıbbi kayıtlara dayanarak belirlendi.
Uzun Vadeli Beslenme Alışkanlıkları İncelendi
JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bu araştırmaya, ABD’de yaşayan orta yaş ve üzeri yaklaşık 221.000 kişi dahil edildi. Katılımcıların 30 yılı aşkın beslenme alışkanlıkları ve sağlık durumları analiz edildi. Araştırma süresince:
Tereyağını fazla tüketenlerin ölüm riski, daha az tüketenlere kıyasla %15 daha yüksek bulundu.
Daha fazla bitkisel yağ tüketenlerin ölüm riski, daha az tüketenlere kıyasla %16 daha düşük çıktı.
Tereyağı yerine bitkisel yağ tüketimine geçişin, %17 daha düşük ölüm riskiyle ilişkili olduğu saptandı.
Çalışmanın başyazarı, Brigham and Women’s Hastanesi’nden araştırmacı Yu Zhang, bu bulguların sağlık üzerinde önemli etkileri olabileceğini belirtti.
Tüm Bitkisel Yağlar Eşit Değil
Zeytinyağı, soya fasulyesi yağı, kolza tohumu ve kanola yağının, kanser ve kalp hastalıklarıyla daha düşük ölüm riskiyle bağlantılı olduğu tespit edildi. Ancak mısır yağı ve aspir yağı gibi diğer bitkisel yağlar için benzer bir ilişki kurulamadı. Ayrıca, doymuş yağ oranı yüksek palmiye yağı ve hindistancevizi yağı çalışmaya dahil edilmedi.
Son yıllarda, bazı sağlık uzmanları ve politikacılar, işlenmiş tohum yağlarının potansiyel sağlık riskleri hakkında endişelerini dile getirdi. Özellikle, mısır, pamuk, soya, aspir, ayçiçeği, üzüm çekirdeği ve pirinç kepeği yağlarının tip 2 diyabet ve kalp hastalıkları gibi kronik rahatsızlıklarla ilişkili olduğu iddia ediliyor. Ancak, bu yağların sıklıkla kullanıldığı fast food gıdalar genellikle yüksek sodyum ve işlenmiş karbonhidrat içerdiğinden, bu besinlerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini yalnızca yağ türüne bağlamak zor.
Bilimsel Görüşler ve Çalışmanın Sınırlamaları
King’s College London’dan beslenme ve diyetetik profesörü Tom Sanders, sosyal medyada bitkisel yağlar hakkında birçok yanlış ve yanıltıcı iddianın yer aldığını belirtti. Yeni araştırma, ölüm riskleri üzerine yapılan tartışmalara daha fazla açıklık getirse de, bazı sınırlamaları barındırıyor.
Araştırmaya katılanların büyük çoğunluğunun sağlık çalışanlarından oluşması, sonuçların genel nüfusa genellenmesini zorlaştırabilir. Ayrıca, araştırma sırasında daha fazla tereyağı tüketen kişilerin obez olma ve sigara içme olasılığının daha yüksek, egzersiz yapma olasılıklarının ise daha düşük olduğu gözlemlendi. Çalışmanın yazarları bu faktörleri analizlerinde dikkate almaya çalışsa da, bağımsız araştırmacılar bu değişkenlerin sonuçları etkileyebileceği konusunda uyarıda bulundu.
Beslenme ve diyetetik profesörü Sanders, bitkisel yağlarda bulunan yağ asitlerinin farklı biyolojik mekanizmalar yoluyla sağlık risklerini azaltabileceğini belirtti. Genel sağlık açısından en önemli çıkarım ise şu: Doymuş yağ içeren tereyağı yerine, doymamış bitkisel yağları tercih etmek daha sağlıklı bir seçim olabilir.
