Alzheimer hastalığı, belirtiler ortaya çıktığında genellikle geri dönüşü olmayan bir noktaya ulaşmış olur. Ancak Florida International University (FIU) liderliğinde yürütülen ve Acta Neuropathologica’da yayımlanan yeni araştırma, hastalığın onlarca yıl öncesinden tespit edilmesini sağlayabilecek bir biyobelirteci ortaya koyuyor. TSPO (Translokator Protein 18 kDa) adı verilen bu protein, yalnızca erken tanı için değil, aynı zamanda hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilecek yeni tedavi hedefleri için de umut vadediyor.
Florida International University’den Prof. Dr. Tomás R. Guilarte ve ekibi, Alzheimer hastalığında nöroenflamasyonun en erken göstergelerinden biri olabilecek TSPO proteininin, semptomlar başlamadan yıllar önce beyinde yükseldiğini ortaya koydu.
Araştırmada, genetik olarak erken başlangıçlı Alzheimer’a yatkın fare modellerinde TSPO seviyelerinin, hipokampusun öğrenme ve hafıza açısından kritik bir bölgesi olan subikulumda, henüz 1,5 aylıkken (insanda yaklaşık 18–20 yaşa denk geliyor) arttığı belirlendi. Bu artış, amiloid-beta plaklarının ilk kez ortaya çıkmasıyla aynı dönemde gözlendi ve bilişsel bozulma başlamadan çok önce gerçekleşti.
TSPO artışının özellikle amiloid plaklarıyla temas halindeki mikroglialarda yoğunlaştığı, astroglialarda ise belirgin bir artış olmadığı saptandı. Çalışma, bu bulguları Kolombiya’nın Antioquia bölgesinde yaşayan ve PSEN1-E280A (Paisa) mutasyonu taşıyan bireylerden alınan beyin dokularında da doğruladı. Bu mutasyonu taşıyan kişilerde Alzheimer belirtileri genellikle 30’lu–40’lı yaşlarda başlıyor ve hastalık 50’li yaşlarda ölümle sonuçlanıyor.
Araştırma ayrıca cinsiyet farkına da dikkat çekti: Dişi farelerde TSPO seviyeleri erkeklere kıyasla daha yüksek bulundu. Bu durum, Alzheimer hastalarının yaklaşık üçte ikisinin kadın olmasına paralel bir bulgu olarak değerlendirildi.
Prof. Guilarte, “Eğer TSPO’yu hastalığın en erken evrelerinde tespit edebilirsek, ilerlemeyi yavaşlatmak veya semptomların başlamasını 5–6 yıl geciktirmek mümkün olabilir. Bu, hastalar için çok daha iyi bir yaşam kalitesi anlamına gelir” dedi.
Araştırma ekibi, TSPO’nun yalnızca bir biyobelirteç değil, aynı zamanda potansiyel bir tedavi hedefi olup olamayacağını anlamak için çalışmalarını sürdürüyor. Bu kapsamda TSPO’su olmayan özel Alzheimer fare modelleri üzerinde deneyler yürütülüyor.
Bu bulgular, Alzheimer’ın yalnızca yaşlılık hastalığı olmadığını, hastalığın onlarca yıl önce başladığını ve erken tanı ile müdahalenin mümkün olabileceğini bir kez daha ortaya koyuyor.
