AIFD Genel Sekreteri Dr. Ümit Dereli ve gazeteci Özlem Gürses’in katılımıyla gerçekleşen “Varlık Nedenimiz: Yenilikçi Tedavilere Erişim” panelinde, yenilikçi tedavilerin hayatımızdaki karşılığı ve sağlık alanında inşa edilen güvenin toplumsal faydaya dönüşmesinde AIFD’nin rolü ele alındı.
Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği (AIFD), Türkiye’nin en büyük marka ve pazarlama buluşması Brand Week Istanbul’da ilk kez yer aldı. 4–6 Kasım 2026 tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde düzenlenen etkinliğin ilk gününde AIFD Genel Sekreteri Dr. Ümit Dereli, Healing Hall sahnesinde gazeteci Özlem Gürses ile “Varlık Nedenimiz: Yenilikçi Tedavilere Erişim” başlıklı bir söyleşi gerçekleştirdi.
Söyleşide ömrün uzamasıyla değişen sağlık ihtiyaçları, yenilikçi tedavilerin hastalıkların seyrini nasıl değiştirdiği, yapay zekânın tedavi geliştirme süreçlerine etkisi ve Türkiye’nin bu dönüşümdeki yeri ele alındı. Dereli, sağlık alanında inşa edilen güvenin toplumsal faydaya dönüşmesi sürecinde AIFD’nin yürüttüğü çalışmaları paylaştı.
“Yenilikçi tedavi ömrü değil, ömrün içindeki hastalığı değiştiriyor”
Yaşam süresinin dünyada 1900’lerin başında 45 yıl iken 2020’de 71 yıla, Türkiye’de ise 77 yılın üzerine çıktığını hatırlatan Dr. Ümit Dereli, asıl değişenin hastalıkların kaderi olduğunu vurguladı: “Ömrün uzamasını tek başına yenilikçi tedaviler sağlamadı; temiz su, beslenme, aşı, hijyen ve hekimlik hep birlikte sağladı. Ama 30 yıl önce ölümcül olan bazı hastalıklar bugün kronik hastalık olarak yönetiliyor, bazıları 8–10 haftalık bir tedaviyle tamamen iyileşiyor, bazı kanserlerde bağışıklık sistemini kullanan tedavilerle yıllar kazanıldı. Yenilikçi tedavi dediğimiz tam olarak bu. Belirtiyi hafifleten tedavi çoktur, kaderi değiştiren tedavi azdır.”
Tek bir yenilikçi tedavi için 5 ila 10 bin aday molekülle yola çıkıldığını, sürecin 15 yıla varabildiğini ve yaklaşık 2,6 milyar dolara mal olduğunu aktaran Dereli, yapay zekânın bu yolu kısaltmaya başladığını belirtti: “Yapay zekâ umut verici molekülü çok daha erken seçiyor, klinik araştırmada doğru hastayı günler içinde buluyor, nadir hastalıklarda az sayıda hastayla anlamlı sonuç almayı mümkün kılıyor. Bu, hastaya daha erken ulaşan tedavi demek. Tek şartla: hasta güvenliği ve insan merkezli tasarım en başta. Hızlı ama dikkatli.”
“Türkiye bekleyen değil, katılan bir ülke”
Türkiye’de yenilikçi tedavilere erişim tablosunu EFPIA Patients W.A.I.T. Indicator 2025 verileriyle paylaşan Dereli, Avrupa’da son 4 yılda onaylanan 168 yeni tedavinin 9’unun bugün Türkiye’de erişilebilir olduğunu, bu oranın yüzde 5, Avrupa Birliği ortalamasının ise yüzde 45 olduğunu söyledi: “Aradaki fark büyük, bunu görüyoruz. Ama bu yıl o oran ilk kez yukarı çıktı. Bazı kanser tedavileri geri ödemeye alındı ve yüzde 3’ten yüzde 5’e geldik. Bu, kamu ile sektörün aynı masada oturup çözüm bulmasıyla oldu. Küçük bir adım ama yönü doğru ve yolu gösteriyor.”
Klinik araştırmalarda Türkiye’nin dünya sıralamasında 2019’daki 26. sıradan 2025’te 20. sıraya yükseldiğini belirten Dereli, AIFD üyelerinin 2025’te Türkiye’de 734 klinik araştırma yürüttüğünü, bu araştırmalara 11 binin üzerinde hastanın katıldığını ve 21 milyar liranın üzerinde yatırım yapıldığını aktardı: “Klinik araştırmaya katılan hasta, dünyanın henüz geliştirmekte olduğu tedaviye bugün ve ücretsiz ulaşıyor. Biz bunu bir ayrıcalık değil, bir hak olarak görüyoruz. Bazı araştırmalarda Türkiye dünyada en çok hasta dahil eden ülke oldu; dünyadaki ilk hastanın Türkiye’de tedaviye başladığı çalışmalar var. Yarının tedavilerinde Türkiye’nin imzası var ve biz o imzayı daha görünür kılmak istiyoruz.”
Bir araştırmanın başvurudan izne kadar geçen süresinin Türkiye’de ortalama 139 gün, Avrupa ortalamasının ise 110 gün civarında olduğunu hatırlatan Dereli, “Hız ve öngörülebilirlik. O farkı kapattığımızda daha çok araştırma Türkiye’yi seçecek, daha çok hasta yarının tedavisine bugün ulaşacak. Bunun için somut önerilerimiz var ve bunları kamuyla birlikte çalışıyoruz” dedi.
“Sağlık, hepinizin markasının görünmeyen paydaşı”
Dr. Ümit Dereli, Brand Week Istanbul izleyicisine ise şu çağrıyı yaptı: “Bu salon Türkiye’nin en güçlü markalarını yöneten insanlarla dolu. Sağlık hepinizin markasının görünmeyen paydaşı; çalışanınız, müşteriniz, anneniz. Erişim bir sektör meselesi değil, bir toplum meselesi. Merak edin, sorun, bizi de sorgulayın, kapımız açık. Güven, bir hastaya ulaşan tedaviye dönüştüğünde toplumsal faydadır.
