Dünya genelinde 50 yaş altındaki bireylerde hızla tırmanan kanser vakaları, tıp dünyasının uzun süredir çözmeye çalıştığı en büyük gizemlerden biriydi. Saygın bilim dergisi Nature Medicine’da yayımlanan ve küresel tıp konsorsiyumları tarafından desteklenen yeni bir araştırma, bu korkutucu artışın arkasındaki hücresel mekanizmaları somut verilerle ortaya koyuyor. Takvim yaşından bağımsız olarak ilerleyen hücresel yıpranmanın kanser riskini nasıl tetiklediğini gösteren çalışmanın tüm detaylarını, tamamen kaynak verilere bağlı kalarak sizler için derledik.
Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk
Dünya genelinde 50 yaş altındaki hastalarda teşhis edilen kanser vakaları, 1990 ile 2019 yılları arasında yüzde 24 oranında büyük bir artış gösterdi ve bu tırmanış eğilimi günümüzde de devam ediyor. Bilim insanları, genç yetişkinlerde görülen bu dikkat çekici artışın arkasındaki temel nedeni açıklayabilecek çok önemli bir biyolojik bağlantıyı gün yüzüne çıkardı: Hızlanmış biyolojik yaşlanma.
Nature Medicine adlı akademik dergide yayımlanan çalışmada araştırmacılar, Birleşik Krallık (BK) biyobankasından 154 bin 169 ve ABD’den 10 bin kişiye ait sağlık verilerini derinlemesine inceledi. Elde edilen bulgular; hızlanmış biyolojik yaşlanmanın özellikle erken başlangıçlı akciğer kanseri, kolorektal (bağırsak) kanseri ve rahim kanseri olmak üzere, daha genç yaşlarda birden fazla kanser türü geliştirme riskinin yükselmesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu kanıtladı.
Biyolojik Yaş ve Kronolojik Yaş Arasındaki Makas Açılıyor
Araştırmada vurgulandığı üzere, insanın doğduğu günden itibaren geçen süreyi ifade eden “kronolojik yaştan” farklı olan “biyolojik yaş”, vücudun ve organların gerçekte ne kadar iyi çalıştığını yansıtır. Bu yaşlanma süreci; beslenme düzeni, egzersiz, çevre ve genel sağlık gibi faktörlerden doğrudan etkilenmektedir.
Araştırma ekibi, bireylerin biyolojik yaşını belirlemek amacıyla kan örneklerini ve diğer sağlık verilerinden elde edilen bilgileri kullandı. Bu doğrultuda; kan şekeri kontrolü, vücuttaki iltihaplanma (enflamasyon) ve bağışıklık sistemi fonksiyonu gibi kritik unsurları yansıtan 9 rutin kan testi sonucunu birleştiren “PhenoAge” adlı yerleşik bir algoritmadan yararlanıldı. Yapılan analizlerle, kişinin vücudunun takvim yaşına göre beklenenden “daha yaşlı” veya “daha genç” görünüp görünmediği tahmin edildi.
Hücresel Düzeyde Biriken Yıpranma Belirtileri
Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde cerrahi ve tıp doçenti olan Dr. Yin Cao, çalışmanın hücre düzeyindeki önemini şu sözlerle açıkladı:
“Biyolojik yaşlanma yalnızca kaç yaşında olduğunuzla ilgili değil. Vücutta hücresel ve moleküler düzeyde biriken yıpranmayı yansıtıyor. Bu; kronik iltihaplanma, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve hücrelerde zamanla oluşan hasar gibi hücre ve dokuların işleyişini etkileyen değişiklikleri içerebilir.”
Uzmanlar, iltihaplanma ve DNA hasarı gibi vücutta meydana gelen “yıpranma belirtilerinin”, sağlıksız yaşam tarzları veya çevresel kirleticilere maruz kalma nedeniyle ortaya çıkabildiğine dikkat çekiyor.
Organlara Özgü Yaşlanma Kanser Türlerini Belirliyor
Çalışmada proteomik yaklaşımlar kullanarak organlara özgü yaşlanma ölçümlerini de inceleyen bilim ekibi, kanser türleri ile organ yaşlanması arasında spesifik bağlar keşfetti. Bulgulara göre:
-Bağışıklık sistemi yaşlanması ile erken başlangıçlı akciğer kanseri arasında,
-Yağ dokusu yaşlanması ile erken başlangıçlı kolorektal (bağırsak) kanseri arasında belirgin bağlantılar bulundu.
Küresel Girişimin Bir Parçası: “Büyük Resmi Görmek”
Araştırmada yer alan Dr. David Scott, elde edilen sonuçların dünya genelindeki kanser artışını anlamadaki rolünü şu ifadelerle özetledi:
“Dünya genelinde erken başlangıçlı kanserlerin artışını neyin tetiklediğine dair halihazırda kesin bir cevabımız yok. Ancak bu gibi çalışmalar, kanserin sadece bireysel hücrelerdeki değişikliklerden değil, vücutta meydana gelen daha kapsamlı değişikliklerden de etkilenebileceğini göstererek, büyük resmi görmemizi sağlıyor. Bu bulgular, hızlandırılmış biyolojik yaşlanmanın, yaşam tarzlarımızın ve çevremizin vücut üzerindeki birleşik etkisini zaman içinde yansıtabileceğini ve bazı kanserlerin neden genç nesillerde daha erken ortaya çıktığını açıklamaya yardımcı olabileceğini düşündürüyor.”
Bu kapsamlı bilimsel çalışma; Birleşik Krallık Kanser Araştırmaları (CRUK) ve Amerikan Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından finanse edilen, kanserle ilgili büyük zorlukları çözmeyi hedefleyen küresel bir girişim kapsamında gençlerde artan kanser vakalarını araştırmak üzere kurulan Team PROSPECT‘in bir parçası olarak gerçekleştirildi.
