Ergenlik dönemi, hem biyolojik hem de psikolojik değişimlerin bir arada yaşandığı, aile içi iletişimin en hassas olduğu süreçlerden biridir. Genellikle bu dönemde ortaya çıkan asabilik, tahammülsüzlük ve ani duygu değişimleri doğrudan hormonlara bağlanır. Ancak güncel yaklaşımlar, beslenme biçiminin ve özellikle kan şekeri dalgalanmalarının bu süreci doğrudan etkilediğini göstermektedir.
Batıgöz Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Fikret İşbilir, ergenlik döneminde yaşanan davranış değişikliklerinin yalnızca hormonlarla açıklanamayacağını belirterek, günlük beslenme düzeninin de göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade ediyor.
Ergenlik mi, Beslenme mi?” Ayrımı
Ergenlik döneminde hormonal değişimlere bağlı olarak duygusal dalgalanmalar yaşanabilmektedir. Ancak düzensiz beslenme, uzun süre aç kalma ve yoğun şeker tüketimi de çocukların ruh hali üzerinde etkili olabilmektedir.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir, özellikle kahvaltı yapmadan güne başlayan veya gün içerisinde yoğun şekilde şekerli atıştırmalık tüketen gençlerde enerji seviyesinin gün içinde hızla yükselip düşebildiğini belirterek, bu durumun yorgunluk, huzursuzluk ve dikkat dağınıklığı gibi şikayetlerle ilişkilendirilebildiğini söylüyor.
Yasaklamak Yerine Doğru Tercihler Öğretmek Daha Etkili Olabilir
Gençlerin sosyal çevrelerinde arkadaşlarıyla bir araya geldiklerinde fast-food tarzı yiyeceklere yönelmesi oldukça doğaldır. Bu noktada ailelerin tamamen yasaklayıcı bir tutum sergilemesi genellikle ters etki almakta ve gençleri gizli tüketime yönlendirmektedir. Çözüm, evde sağlıklı alternatifler üretmek ve dışarıdaki seçimlerde denge sağlamaktır.
Uzmanlar, ailelerin çocuklarıyla birlikte daha dengeli seçimler yapmaya odaklanmasının daha sürdürülebilir bir yaklaşım olduğunu belirtiyor. Evde hazırlanan hamburgerler, fırında pişirilen patatesler veya ayran gibi alternatifler, beslenme alışkanlıklarının iyileştirilmesine katkı sağlayabilir.
Sınav Dönemlerinde Beslenme Neden Daha da Önem Kazanıyor?
Sınav hazırlığındaki gençlerde sıkça görülen “dersin başında uzun süre oturamama” veya “hızlı dikkat dağınıklığı” şikayetlerinin temelinde, bazen yoğun karbonhidratlı beslenme yatmaktadır.
Bu tür bir beslenme rutini, zihinsel yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü hissi uyandırabilmektedir. Sınav başarısı ve günlük stres yönetimi için zengin içerikli gıdaların beslenmeye dahil edilmesi faydalıdır. Ceviz, yumurta sarısı ve çiğ kuruyemişler gibi besinler içerdikleri faydalı bileşenler sayesinde zihinsel performansın ve odaklanma süresinin korunmasına yardımcı olabilir.
Ruh Hali, Sosyal Medya ve Beslenme İlişkisi
Ergenlik döneminde sosyal medya kullanımı, akademik baskılar ve değişen sosyal ilişkiler gençlerin ruh halini etkileyebilmektedir.
Bazı gençler stresli veya mutsuz hissettiklerinde şekerli ve yüksek kalorili gıdalara yönelirken, bazıları ise iştahsızlık yaşayabilmektedir. Beslenme düzeninin genel sağlık üzerinde önemli etkileri olsa da sürekli mutsuzluk, yoğun kaygı, sosyal geri çekilme veya belirgin davranış değişiklikleri görüldüğünde profesyonel değerlendirme gerekebileceği unutulmamalıdır.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir, ebeveynlerin bu tür belirtileri yalnızca beslenmeyle açıklamaya çalışmak yerine çocuklarının duygusal ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmaları gerektiğini ifade ediyor.
Enerji İçecekleri ve Aşırı Kafein Tüketiminin Etkileri
Son yıllarda gençler arasında dev boy soğuk kahveler ve enerji içeceklerinin tüketimi oldukça popüler hale gelmiştir. Yüksek oranda kafein ve ilave şeker barındıran bu içecekler, özellikle uyku kalitesini doğrudan bozmaktadır. Yetersiz ve kalitesiz uyku ise ertesi gün gencin çok daha sinirli, yorgun ve verimsiz olmasına yol açar.
Gelişim çağındaki bireylerde bu tür yoğun uyarıcı maddelerin kontrolsüz tüketimi, odaklanma becerilerini ve mantıklı karar verme süreçlerini uzun vadede olumsuz etkileyebileceği için ailelerin bu konuda farkındalık yaratması önemlidir.
Aileler İçin Günlük Beslenme Önerileri
Ergenlik dönemindeki çocukların beslenmesinde mükemmeliyet yerine sürdürülebilir alışkanlıklar hedeflenmelidir.
Okul çantasına eklenebilecek ceviz, kuru kayısı veya kabak çekirdeği gibi pratik seçenekler ara öğünlerde değerlendirilebilir. Kahvaltı yapmakta zorlanan gençler için süt, muz ve uygun miktarda kuruyemiş içeren pratik alternatifler düşünülebilir. Düzenli su tüketimi, yeterli uyku ve fiziksel aktivite de sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemli parçaları arasında yer alır.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir, ergenlik döneminin hızlı değişimlerin yaşandığı özel bir süreç olduğunu belirterek, “Bu dönemde gençlerin yalnızca akademik başarılarına değil, uyku düzenlerine, fiziksel aktivitelerine, sosyal yaşamlarına ve beslenme alışkanlıklarına da bütüncül olarak yaklaşılması önem taşımaktadır” diyor.
