2025 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, bağışıklık sisteminin kendi vücudumuza saldırmasını nasıl engellediğini ortaya koyan üç bilim insanına verildi.
Osaka Üniversitesi’nden Shimon Sakaguchi, Sistem Biyolojisi Enstitüsü’nden Mary E. Brunkow ve Sonoma Biotherapeutics’ten Fred Ramsdell, bağışıklık sistemimizi kontrol altında tutan “düzenleyici T hücrelerini (T-reg)” keşfederek tıpta çığır açtı.
Üçlü, bu keşifleriyle 11 milyon İsveç kronu (yaklaşık 870 bin sterlin) tutarındaki ödülü paylaştı.
Bağışıklık Sisteminin Dengesi
Bağışıklık sistemi, zararlı virüs, bakteri ve mantarlara karşı koruma sağlarken kendi dokularımıza zarar vermemelidir. Bu ince denge bozulduğunda, tip 1 diyabet, romatoid artrit ve multipl skleroz gibi otoimmün hastalıklar ortaya çıkar.
Bilim insanları uzun yıllar boyunca, bu dengenin yalnızca timüs bezi tarafından sağlandığını düşünüyordu. Ancak Sakaguchi’nin 1980’lerde başlayan çalışmaları, bu görüşü değiştirdi.
Düzenleyici T Hücrelerinin Keşfi
Sakaguchi, yeni doğmuş farelerden timüs organını çıkararak yaptığı deneylerde, bazı T hücrelerinin otoimmün hastalıklara karşı koruma sağladığını fark etti.
Bu hücrelerin bağışıklık tepkisini bastırarak vücudun kendi dokularına saldırmasını engellediğini gösterdi.
1995’te yayımladığı makalesinde, bu hücreleri “düzenleyici T hücreleri (T-reg)” olarak tanımladı.
İlk başta bilim dünyasında şüpheyle karşılanan bu bulgular, daha sonra Brunkow ve Ramsdell’in araştırmalarıyla doğrulandı. İki bilim insanı, bu hücrelerin FoxP3 adlı bir protein aracılığıyla tanımlanabileceğini gösterdi. Böylece T-reg hücrelerinin laboratuvar ortamında izole edilmesi ve incelenmesi mümkün hale geldi.
Bilim Dünyasında Yeni Ufuklar
Bu keşif, sadece otoimmün hastalıkların anlaşılmasını değil; aynı zamanda kanser tedavileri, nakil reddi ve aşı geliştirme gibi birçok alanda yeni yaklaşımların önünü açtı.
T-reg hücreleri, bağışıklık sisteminin aşırı tepkilerini baskılayarak enflamasyonu kontrol altına alabiliyor ve immün sistemin dengesini koruyabiliyor.
Nobel Komitesi’nden Açıklama
Nobel Komitesi, bu çalışmanın “bağışıklık sisteminin yalnızca saldıran değil, aynı zamanda kendi kendini düzenleyen bir mekanizma olduğunu gösterdiğini” vurguladı.
Bugün dünya genelinde birçok laboratuvar, bu keşif temelinde otoimmün hastalıkların tedavisinde T-reg hücrelerini hedef alan yeni ilaçlar üzerinde çalışıyor.
