Kas sağlığı, yalnızca hareket kabiliyetimizi değil, yaşam kalitemizi de belirleyen temel unsurlardan biridir. Yeni araştırmalar, iskelet kaslarının geçmişte yaşadığı “kullanım” ve “kullanılmama” deneyimlerini moleküler düzeyde hatırladığını ortaya koyuyor. Bu bulgu, genç ve yaşlı kasların aynı sürece nasıl farklı tepkiler verdiğini göstererek, rehabilitasyon ve yaşlanma sürecine dair kritik ipuçları sunuyor.
Repeated Disuse Atrophy Imprints a Molecular Memory in Skeletal Muscle: Transcriptional Resilience in Young Adults and Susceptibility in Aged Muscle
Hareketsizliğe bağlı kas atrofisi, hastalık, yaralanma veya düşmelerden sonra sıklıkla görülür ve yaşlanmayla birlikte giderek daha sık hale gelir. İskelet kasının tekrarlanan hareketsizliğin “hafızasını” koruyup korumadığı bilinmemektedir. Genç yetişkinlerde ve geliştirilmiş yaşlı sıçan modelinde tekrarlanan alt ekstremite hareketsizliğini araştırdık ve fizyolojik, çoklu omik, immünohistokimyasal, biyokimyasal ve birincil insan kas kök hücresi (MuSC) analizlerini entegre ettik. Sağlam yaş karşılaştırmaları sağlamak için, daha önce yayınlanmış genç sıçan verilerini yeni oluşturulan yaşlı sıçan verileriyle birleştirdik. Genç insan kasında, tekrarlanan hareketsizlik, ilk hareketsizliğe benzer atrofiye rağmen, oksidatif ve mitokondriyal yollarda zayıflamış transkripsiyonel bozulmalara yol açtı; bu da koruyucu bir moleküler hafızayı düşündürmektedir. Buna karşılık, yaşlı kaslar, daha fazla atrofi, ilk kullanılmama sonrasında iyileşmeye rağmen aerobik metabolizma genlerinin aşırı baskılanması, NAD + ve mitokondriyal DNA tükenmesi ve proteazomal, hücre dışı matris ve DNA hasarı yollarının aktivasyonu ile karakterize edilen zararlı bir hafıza sergiledi.
İleri bilim dergisi Advanced Science’ta yayımlanan yeni bir çalışma, iskelet kaslarının tekrar eden hareketsizlik dönemlerinden sonra “moleküler hafıza” geliştirdiğini ortaya koydu. Araştırmada genç yetişkinlerde tekrarlayan alt ekstremite immobilizasyonu ile yaşlı sıçan modeli karşılaştırıldı.
Sonuçlar çarpıcıydı:
Genç kaslarda tekrar eden hareketsizlik, benzer düzeyde atrofiye yol açsa da moleküler düzeyde koruyucu bir hafıza oluştu. Oksidatif ve mitokondriyal gen yolları ikinci hareketsizlik döneminde daha az bozuldu, bu da kasın dayanıklılığını artırdı.
Yaşlı kaslarda ise tam tersi bir durum gözlendi. Tekrarlayan hareketsizlik, daha şiddetli atrofiye, aerobik metabolizma ve mitokondriyal genlerin daha fazla baskılanmasına ve DNA hasarıyla ilişkili yolların aktive olmasına neden oldu.
Araştırmacılar, bu bulguların kasların geçmiş deneyimlerini kaydettiğini ve bu kayıtların gelecekteki tepkileri belirlediğini vurguluyor. Norveç Spor Bilimleri Okulu’ndan Prof. Adam P. Sharples, “Kas hem güç hem de zayıflık geçmişini taşır. Bu moleküler hafızalar, tekrar hareketsizlik yaşandığında kasın nasıl yanıt vereceğini şekillendirir” dedi.
Bu keşif, özellikle yaşlı bireylerde rehabilitasyon ve egzersiz programlarının kişiselleştirilmesi açısından büyük önem taşıyor. Araştırma ekibi, hangi egzersiz türlerinin kasın enerji üreten mitokondrilerinde faydalı hafıza sinyallerini en iyi şekilde tetiklediğini belirlemek için çalışmalarını sürdürüyor.
