Temaslı sporlardan kaynaklanan tekrarlayan kafa darbeleri (RHI’ler), kronik travmatik ensefalopati (CTE) için en büyük risk faktörüdür 1 , 2 , 3 , 4 . Şu anda, CTE ancak ölümden sonra teşhis edilebilmektedir ve başlangıçtaki hiperfosforile tau (p-tau) birikimini tetikleyen olaylar belirsizliğini korumaktadır 2 .
Bu haber, Boston Üniversitesi ve eşlik eden çalışmaların otopsi onaylı beyin dokusu analizlerine dayanır; bulgular, temassız ya da semptomsuz darbeler de dahil olmak üzere yıllarca tekrarlayan kafa darbelerine (RHI) maruz kalan genç sporcularda, kronik travmatik ensefalopati (CTE) için tipik olan tau birikiminden önce belirgin hücresel değişiklikler ve nöron kaybı olduğuna işaret etmektedir.
Boston Üniversitesi liderliğindeki yeni bir çalışma, 25–51 yaş aralığında 28 kişinin dorsolateral frontal korteksinin sulcus derinliğinden alınan dondurulmuş beyin dokularını tek çekirdekli RNA dizilemesi ve histolojik doğrulamalarla karşılaştırdı; çalışma kontrol, RHI’ye maruz kalan ancak CTE patolojisi olmayanlar ve düşük evre CTE tanılı grupları içeriyordu.
Araştırma, RHI maruziyeti olan bireylerde sulkus bölgesinde belirgin bir hücresel tepki tespit etti; bu tepkide SPP1 ve HIF1A eksprese eden iltihaplı mikroglia alt tipleri, anjiyojenik ve inflame endotel hücreleri, astrositoz ve sinaptik gen ekspresyonunda değişiklikler yer aldı. Bu mikroglial alt tiplerin ve endoteliyal değişikliklerin sıklığı yıllarca süren futbol oynama süresiyle korelasyon gösterdi.
Çok önemli bir bulgu, sulkusun yüzeysel katmanlarındaki (kortikal katman 2/3) belirli eksitatör nöron alt tiplerinde ortalama yaklaşık %56’lık azalma saptanması oldu; bu nöron kaybı yıllarca süren RHI ile ilişkilendirildi ve p‑tau birikimi ile ilişkilendirilemedi, yani nöron kaybı p‑tau patolojisinden önce ortaya çıkabiliyor. Nissl boyama ve RNAScope ile yapılan sayımlar, sulkus derinliğine özgü bu nöron kaybını doğruladı ve crest (gyral tepe) bölgelerine kıyasla lokalize olduğunu gösterdi.
Endotel hücrelerde Cap2 ve Cap4 adlı kapiller alt kümelerde angiogenez, inflamasyon ve bazal membran/kolajen genlerinin artışı gözlendi; bunun BBB disfonksiyonu, yerel hipoksi ve damar remodelizasyonunu işaret ettiği belirtildi. Ligand–reseptör analizleri mikroglial TGFB1 sinyalinin endotel hücre reseptörleri ITGAV ve TGFBR2 ile çapraz konuşma yapabileceğini ve bu mikroglia–endotel etkileşiminin erken patogenezde rol oynayabileceğini öne sürdü.
Çalışmanın sonuçları, tekrarlayan, sıklıkla semptomsuz kafa darbelerinin genç sporcularda p‑tau ile tanımlanan CTE patolojisinden önce bile kalıcı hücresel değişiklikler, iltihaplanma ve seçici nöron kaybına yol açabildiğini gösteriyor; yazarlar bu bulguların erken tanı biyobelirteçleri ve hedefe yönelik terapötik yaklaşımlar için yol gösterici olabileceğini vurguluyor.
Çalışmanın sınırlılıkları arasında örnek sayısının görece küçük olması ve CTE’nin bölgesel (patchy) doğası nedeniyle örneklemenin bazı değişiklikleri kaçırma olasılığı yer alıyor; yazarlar daha geniş doku örneklemeli ve daha büyük cohortlu izlem çalışmalarının gerekliliğine dikkat çekiyorlar.
Hasar sadece nöronlarla sınırlı değildi. Araştırmacılar ayrıca, tekrarlanan kafa darbelerinin beynin yerleşik bağışıklık hücreleri olan mikroglia hücrelerini bozabileceğini, homeostazın korunmasında rol oynayan hücreleri tüketip iltihaplanmada rol oynayanları artırabileceğini buldular. Kafa darbelerinin ayrıca, nöronlara enerji sağlayan ve beyin sinyallerinin iletilmesini destekleyen yıldız şeklindeki hücreler olan kan damarı hücreleri ve astrositlerdeki iltihaplanmayla da bağlantılı olduğu görüldü .
ileri okuma:
Futbolla ilgili tekrarlayan kafa darbelerine maruz kalan beyin donörlerinde miyelin proteinlerinin azaldığı görüldü
