Gebelik döneminde en sık kullanılan ağrı kesici ve ateş düşürücülerden biri olan parasetamolün (asetaminofen) otizm spektrum bozukluğu (OSB) ile ilişkili olması son dönemde küreselde ve tıbbi çevrelerde tartışma yaratmıştı. Hong Kong Üniversitesi araştırmacılarının yürütücüleri ve JAMA Internal Medicine dergisinde 29 Haziran 2026’da yayımlanan geniş farklılıklar, kardeş-eşleştirmeli (sibling-matched) bir çalışma, bu hastalıkların tartışmaya önemli bir bilimsel yanıtları sunuyor. Haberimizde, çalışma bulgularını ve ilgili değerlendirmeleri aktarıyoruz.
Prenatal Acetaminophen (Paracetamol) Use and the Risk of Autism and/or Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Among Sibling-Matched Cohorts
Hong Kong Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Shan Luo ve ekibi tarafından yürütülen ve JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan araştırma, üremete parasetamol (asetaminofen) tedavisinde çocuklarda otizm spektrum bozukluğu (OSB) veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) riskinin arttığını artırıp artırmadığını, aile içi ölçülemeyen olayları katarak sorguladı.jamanetwork
Yirmi Üç Yıllık Veri, Yüz Yıllık Çocuk
Araştırma, Hong Kong’da 1 Ocak 2001 ile 31 Aralık 2023 tarihleri arasında toplumun toplam olarak sürdürülen bir kohort çalışması olup olmadığı, kimliksizleştirilmiş elektronik sağlık durumunuz mevcut. 708.020 anne-çocuk çiftinden oluşan kohortun yaklaşık yüzde 43,3’ünün üremede parasetamole maruz kaldığı belirlendi.
Araştırmacılar, genetikte parasetamol kullanımındaki farklılıkları gösteren farklılıkları karşılaştıran özel bir yöntem kullandı. Bu şekilde toplu kardeş-eşleştirmeli kohortlarda, OSB değerlendirmesi için 124.333, DEHB değerlendirmesi için ise 97.285 çocuk yer aldı.
Sonuç: Anlamlı Bir İlişki Bulunamadı
Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, kardeş-eşleştirmeli analizlerde üremete parasetamol maruziyetinin ne OSB ne de DEHB riskinin bulunmasıydı. Düzeltilmiş risk oranı (aHR) OSB için 1,00 (%95 güven aralığı: 0,91-1,11), DEHB için ise 1,01 (%95 güven aralığı: 0,93-1,08) olarak hesaplandı. Bu “ilişki yok” sonucunun, maruziyetin zamanlaması, kümülatif doz ve kullanım örüntüsü (ara sıra, aralıklı, sürekli) fark etmeksizin ücretlendirilmediği ve bilinen analizlerinde de doğrulandığı belirtildi.
Peki Önceki Çalışmalardaki Bağlantı Nereden Kaynaklanıyor?
Araştırmanın belki de açıklayıcı bakış açısı, geleneksel (kardeş karşılaştırması yapılmayan) kohort analizlerinde olumlu bir ilişkinin gözlemlenmiş olmasıydı. Ancak araştırmacılar burada kritik bir kontrol daha yaptı: üreme öncesi dönemde parasetamol tedavisi da incelenen bir “negatif kontrol” analizi. Bude üreme öncesinde parasetamol yönetimi OSB (risk oranı: 1,12; %95 güven aralığı: 1,08-1,17) ve DEHB (risk oranı: 1,24; %95 güven aralığı: 1,20-1,28) ileleşme, durumdan çok, ailelere özgü olmayan ölçümlemeden bu analizin dağılımına işaret ediyordu.
Araştırmacılar, bu bulgunun, geleneksel olarak uzatılan pozitif saçılmanın büyük hasar, aile içi bozucu etkilerden kaynaklandığını gösterdiğini ve üremede endikasyona uygun parasetamol iyileşmesi güvenliği açısından önemli bir güvence olduğunu vurguladı.
Tartışma Ortamında Yayımlanan Çalışma
Parasetamol (asetaminofen olarak da bilinir), üreme dönemi dahil olmak üzere ağrı ve sıcaklık hafifletmek için en yaygın kullanılan reçetesiz cihazlardan biri. Aynı haberlerde, üremeyle ilgili kullanımla ilgili güvenlik kaygılarının son dönemde arttığı, doğum öncesi maruziyet ile çocuklarda otizm arasında olası bir hastalık iddialarının haber başlıklarında ve tartışma programlarında giderek daha fazla yer bulduğu aktarıldı.
Haberde ayrıca, Hong Kong’dan gelen yirmi yıllık, geniş dağıtım bu kullanımı, genetikte parasetamol kullanımı ile çocuklarda otizm spektrum bozukluğu veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu riskinin artışı arasında herhangi bir bağlantıya ilişkin kanıt bulmadığı ve üreme dışında parasetamolün kesilmesi da benzer küçük risk artışlarının gerçekleştiği belirtildi.
Sonuç
Hong Kong Üniversitesi’nden Luo ve ekibinin yürüttüğü bu geniş kapsamlı, kardeş-eşleştirmeli çalışma, üremede parasetamolün otizm ve DEHB riskinin artırıldığının kanıtlandığını ortaya koydu. Araştırmacılara göre daha önce kaydedilen zayıf değişimler, değişikliklerden kaynaklanan etkilerden değil, aralıklar arasında ölçülenmeyen genetik ve özelliklerden farklılıklardan kaynaklanıyor olabilir.
