Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verdi. Ödül, tek hücreli bir algde bulunan bir proteinden yola çıkarak sinir hücrelerinin ışıkla açılıp kapatılmasını sağlayan optogenetik yönteminin temelini atan keşiflerin karşılığı olarak veriliyor.
Ödül “Işıkla Kapılanan İyon Kanalları ve Optogenetik” Keşiflerine Verildi
Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e “ışıkla kapılanan iyon kanalları ve optogenetik ile ilgili keşifleri nedeniyle” vermeye karar verdi. Nobel Ödülü’nün resmî hesapları, kararı “son dakika” duyurusuyla paylaştı.
Nobel Meclisi’nin açıklamasına göre ödül, canlı beyinde sinir hücrelerinin anıları, duyguları ve davranışları nasıl şekillendirdiğini göstermeyi mümkün kılan optogenetiğe veriliyor. Resmî sayfada ayrıca bu keşiflerin, canlı bir beyinde tek tek sinir hücrelerinin etkinliğini açmayı veya kapatmayı mümkün kıldığı belirtiliyor.
Basın bülteninde laureatların bağlı olduğu kurumlar şöyle yer alıyor: Karl Deisseroth, Howard Hughes Tıp Enstitüsü ve ABD’deki Stanford Üniversitesi; Peter Hegemann, Almanya’daki Berlin Humboldt Üniversitesi.
Tek Hücreli Algden Işıkla Kontrol Edilen Sinir Hücresi Anahtarına
Nobel Meclisi’ne göre Peter Hegemann ve Georg Nagel, tek hücreli bir algde kanalrodopsin adı verilen dikkat çekici bir protein keşfetti. Karl Deisseroth ise bu proteini sinir hücreleri için ışıkla kontrol edilen bir anahtara dönüştürdü. Meclis, laureatların nörobilimde yeni bir çağın temelini attığını vurguladı.
Bülten, hikâyenin Peter Hegemann’ın merakıyla başladığını belirtiyor. Nobel, konuya ilişkin halka yönelik bilgilendirme metninin başlığını “Işığa duyarlı bir alg proteini nörobilime enerji verdi” olarak belirledi. Ayrıca “Optogenetik. Bir nöronal anahtarın keşfi” başlıklı bir bilimsel arka plan belgesi de yayımlandı.
Nörolojik ve Psikiyatrik Hastalıklarla İlgili Devreler Aydınlatıldı
Nobel’in açıklamasına göre araştırmacılar optogenetik sayesinde belirli anıları, duyguları ve davranışları yöneten sinir devrelerini ortaya koyabildi. Bu devreler, nörolojik ve psikiyatrik hastalıklarla ilgili.
Klinik tıpta ise araştırmacılar yöntemi, görme bozukluğu olan kişilerde görmeyi geri kazandırma girişimlerinde kullanıyor. Nobel, optogenetiğin beyni anlayışımızı kökten değiştirdiğini, her gün yeni keşiflerin yapıldığını ve bunun insanlığın büyük gizemlerinden birini, yani beynimizin nasıl çalıştığını çözmeye yardımcı olduğunu belirtiyor.
Nobel Komitesi Başkanından Değerlendirme
Nobel Fizyoloji veya Tıp Komitesi Başkanı Per Svenningsson, açıklamada şu değerlendirmeyi yaptı: “Optogenetik, beynin haritasını bir zamanlar yalnızca hayalini kurabildiğimiz bir biçimde çıkarma olanakları sunuyor.”
Nobel Meclisi Genel Sekreteri Thomas Perlmann, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü duyurdu. Nobel Komitesi üyesi Anna Wedell ile yapılan bir röportaj da Nobel’in sayfasında izlenebiliyor.
Nobel Haftası Sürüyor
Nobel’in resmî sitesi, ödül duyurularının 5-12 Ekim tarihleri arasında yapılacağını ve tüm duyuruların nobelprize.org üzerinden canlı yayınlandığını belirtiyor.
Kaynaklar: NobelPrize.org – Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü 2026 basın bülteni ve ödül sayfaları; Nobel Ödülü’nün LinkedIn ve X (NobelPrize) resmî paylaşımları
