Alzheimer hastalığı, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve henüz kesin tedavisi bulunmayan bir nörodejeneratif hastalık. Son yıllarda geliştirilen ilaçlar mevcut plakları temizlemeye odaklanırken, Northwestern Üniversitesi’nden gelen yeni bulgular farklı bir kapı aralıyor: yıllardır epilepsi tedavisinde kullanılan levetirasetam adlı anti-epileptik ilaç, Alzheimer’ın en temel mekanizmasını durdurma potansiyeline sahip olabilir. Bu gelişme, hastalığın önlenmesi ve ilerlemesinin yavaşlatılması açısından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Northwestern Üniversitesi bilim insanları, Alzheimer hastalığının gelişiminde rol oynayan amyloid-beta 42 adlı toksik protein parçacığının nasıl üretildiğini ve birikmeye başladığını detaylı biçimde ortaya koydu. Araştırmaya göre bu protein, nöronların sinyalleşme için kullandığı sinaptik veziküller içinde birikiyor.
Çalışmada, uzun süredir FDA onaylı olarak epilepsi tedavisinde kullanılan levetirasetam adlı ilacın bu süreci durdurabildiği gösterildi. İlaç, sinaptik vezikül proteini SV2A ile etkileşime girerek APP proteininin hücre yüzeyinde daha uzun süre kalmasını sağlıyor. Böylece APP, toksik amyloid-beta 42 üretim yoluna girmekten uzaklaştırılıyor.
Araştırmanın başyazarı Jeffrey Savas, Alzheimer tedavisinde kullanılan mevcut ilaçların (örneğin lecanemab ve donanemab) plakları temizlemeye odaklandığını, levetirasetamın ise plak oluşumunu önleyici bir mekanizma sunduğunu vurguladı. Ancak bu etkinin yalnızca hastalığın çok erken evrelerinde, hatta semptomlar başlamadan yıllar önce kullanılmaya başlanması halinde faydalı olabileceği belirtildi.
Ekip ayrıca, Down sendromlu bireylerin beyin dokularını inceleyerek benzer protein birikimlerini doğruladı. Down sendromlu hastaların %95’inde erken yaşta Alzheimer geliştiği biliniyor; bu nedenle levetirasetamın bu grupta önleyici bir tedavi olarak kullanılabileceği öne sürülüyor.
Araştırmacılar, mevcut klinik verileri de analiz ederek Alzheimer hastalarında levetirasetam kullananların bilişsel gerilemeden ölüme kadar geçen sürede anlamlı bir gecikme yaşadığını buldu. Etkinin birkaç yıl ölçeğinde olduğu belirtilse de, bu bulgu ilacın Alzheimer ilerleyişini yavaşlatabileceğini destekliyor.
Sonuç olarak, levetirasetam Alzheimer’a karşı yeni bir umut ışığı olarak görülüyor. Araştırmacılar, ilacın daha uzun süre vücutta kalabilen versiyonlarını geliştirmek için çalışmalarını sürdürüyor.
