Kişilik, psikolojinin en karmaşık ve en çok tartışılan kavramlarından biridir. Bireyin davranışları, düşünme biçimi, ilgi alanları, duygu durumları ve yeteneklerinin organize bir bütünü olarak tanımlanan kişilik; aynı zamanda toplumsal rollerle şekillenen bir persona (maske) ile bu maskenin altındaki “gerçek benlik” arasında köprü kurar.
Kişiliğin en önemli özelliklerinden biri, zaman içinde gösterdiği tutarlılıktır. Ancak bu, kişiliğin değişmeyeceği anlamına gelmez.
Kişilik Değişir mi? Genetik ve Çevresel Etkenler
Michel Hansenne’e göre kişilik, genetik faktörlerden büyük ölçüde etkilenmesine rağmen, yetişkinliğe kadar süren deneyim ve öğrenme süreçleriyle şekillenir. Hansenne bu süreci, “Kişilik, izin verildiğinde evrilebilir” sözleriyle özetler ve üç temel değişim dinamiğine dikkat çeker:
Doğal yaşlanma süreci
Yaşam olaylarının etkisi
Terapötik müdahalelerle kazanılan farkındalık
Ancak kişiliğin, özellikle 30’lu yaşlardan itibaren daha sabit bir hâl aldığı da bilinmektedir. 21-96 yaş aralığındaki bireyleri inceleyen araştırmalar, 30-36 yaş sonrasında kişilik özelliklerinde değişimin azaldığını göstermektedir.
Bireyler yeteneklerinin farkına varıp tutarlı bir benlik vizyonu geliştirdikçe, davranışları da giderek daha istikrarlı hâle gelir.
Uzun Dönemli Araştırmalar Ne Diyor?
Journal of Psychology and Aging dergisinde yayımlanan 63 yıllık bir boylamsal çalışma, kişiliğin sandığımızdan çok daha dinamik olduğunu ortaya koymuştur.
1950 yılında İskoçya’da başlayan bu araştırmada, 14 yaşındaki 1208 katılımcının özgüven, azim, duygusal stabilite, sorumluluk, orijinallik ve öğrenme isteği gibi altı temel kişilik özelliği, öğretmenleri tarafından değerlendirilmiştir.
63 yıl sonra, 77 yaşına ulaşan katılımcılar yeniden değerlendirildiğinde ortaya çarpıcı bir tablo çıkmıştır:
Tüm özelliklerde anlamlı değişimler gözlemlenmiştir.
Kısa vadeli çalışmalar kişiliğin sabit olduğunu öne sürse de, uzun vadede değişim kaçınılmazdır.
Bu değişim, hücrelerin kendini yenilemesi gibi, kademeli ve çoğu zaman fark edilmez şekilde gerçekleşir.
Sonuç: Kişilik Hem Sabit Hem Akışkandır
“İnsan 7’sinde neyse 70’inde de odur” sözü, kişiliğin çekirdek yapısının korunduğunu ima ederken; yaşam deneyimleri ve bilinçli çabaların kişiliği dönüştürebileceği gerçeğini göz ardı eder.
Kişilik; hem istikrarlı hem de esnek bir yapıya sahiptir.
Değişim, çoğunlukla yavaş ve belirsiz ilerlediğinden günlük yaşamda fark edilmeyebilir.
Ancak bilim, insanın asla tamamen aynı kalmadığını açıkça göstermektedir.
Mine Berrin Ordu
