Birinin sürekli elini, ayağını kıpırdatması çoğumuz için dikkat dağıtıcı olabilir. Ancak bazı insanlar için bu durum yalnızca rahatsız edici değil, dayanılmaz. İşte bu duruma verilen isim: misokinezi — kelime anlamıyla “hareketlerden nefret etme”.
Bilimsel Tanımı: Gözle Görülen Hareketlere Aşırı Hassasiyet
2021’de Kanada’daki British Columbia Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma, bu fenomenin düşündüğümüzden çok daha yaygın olduğunu ortaya koydu. Psikolog Sumeet Jaswal ve ekibi, misokineziyi şöyle tanımlıyor:
“Bir başkasının küçük ve tekrarlayan hareketlerini — örneğin ayağını sallaması — görmeye karşı hissedilen güçlü olumsuz duygusal tepki.”
Yaygın Ama Göz Ardı Edilen Bir Sosyal Sorun
Araştırmaya 4.100’den fazla kişi katıldı. Sonuçlar çarpıcıydı:
- Katılımcıların yaklaşık %33’ü, başkalarının tekrarlayan kıpırdanma hareketlerine karşı belirli düzeyde hassasiyet yaşadığını belirtti.
- Bu rahatsızlık sadece klinik vakalarla sınırlı değil, genel nüfusta da oldukça yaygın.
Psikolog Todd Handy’ye göre bu kişiler öfke, kaygı ya da hayal kırıklığı hissedebiliyor ve bu durum sosyal, akademik ya da profesyonel yaşamlarını olumsuz etkileyebiliyor. Bazıları sosyal ortamlardan bilinçli olarak uzaklaşabiliyor.
Misofoni ile Karıştırılmamalı
Misokinezi sıklıkla ses hassasiyeti olarak bilinen misofoni ile karıştırılsa da, temel fark tetikleyicilerin görsel olmasıdır. Her iki rahatsızlık birlikte görülebilir, ancak misokinezi bağımsız bir fenomendir.
Beyinle İlgili Olabilir mi?
Araştırmacılar, misokinezinin olası sinirsel temellerini de inceliyor. Özellikle ayna nöronlar dikkat çekiyor. Bunlar, hem kendimiz hareket ettiğimizde hem de başkalarının hareketini izlediğimizde aktifleşen beyin hücreleri.
Bu sistem, bir kişinin kıpırdanmasını izlerken bilinçsizce onun kaygısını “ayna”layarak aynı huzursuzluğu yaşamanıza yol açabilir.
Jaswal, “Kıpır kıpır hareketler, genellikle kişinin kaygılı veya gergin olduğunun işareti olabilir. Misokineziye yatkın bireyler bu kaygıyı taklit ederek kendilerini de gergin hissedebilirler,” diyor.
Takip Çalışmaları Ne Gösteriyor?
2024 yılında yapılan bir takip çalışması, misokinezi tepkisinin ilk dikkat dağıtıcı etkiden çok, rahatsız edici bir uyarandan uzaklaşmakta zorlanma ile ilişkili olabileceğini öne sürdü.
Sonuç: Gerçek ve Yaygın Bir Duyarlılık
Misokinezi henüz yeterince anlaşılmış bir psikolojik durum değil. Ancak bir şey kesin:
“Bu sorunu yaşıyorsanız yalnız değilsiniz,” diyor araştırmacılar. “Misokinezi, düşündüğümüzden çok daha yaygın ve gerçek.”
