Sağlık teknolojilerinde çığır açan bir dönüm noktasına şahitlik ediyoruz. ABD’nin Utah eyaletinde başlatılan yeni bir pilot program kapsamında, yapay zeka destekli bir mobil uygulama, hekimin ön onayı olmaksızın hastalara ilk kez doğrudan ilaç reçetesi yazma yetkisi aldı. Sağlık hizmetlerine erişim sürelerini ve maliyetleri düşürmeyi hedefleyen bu tarihi uygulamanın klinik, idari ve etik boyutlarını WinAlly okurları için derledik.
ABD’nin Utah eyaletinde sağlık teknolojileri şirketi Nolla Health tarafından geliştirilen “Nolla Derm” adlı uygulama, bir eyalet düzenleyici kurumu (Utah Yapay Zeka Politikaları Ofisi – Utah Office of Artificial Intelligence Policy) tarafından yapay zekanın sadece mevcut reçeteleri yenilemekle kalmayıp, ilk kez doğrudan yeni reçete yazmasına yetki verilen ilk organizasyon ve pilot program oldu.
Erişim Engelini Kapatma Hedefi
Sağlık hizmetlerine erişimdeki zorluklara çözüm olarak geliştirilen Nolla Derm uygulaması, aylık 4,99 dolardan başlayan fiyatlarla hizmet sunuyor. Nolla Health yetkililerinin paylaştığı verilere göre:
- ABD genelindeki ilçelerin %80’inden fazlası “sağlık çölü” niteliğinde olup, bu durum yaklaşık 120 milyon insanı (Amerikalıların 3’te 1’ini) etkilemektedir.
- Utah eyaletinde herhangi bir zamanda yaklaşık 100.000 kişi aktif akne problemi yaşamakta, ancak bu kişilerin yalnızca %10’u bir dermatoloğa başvurabilmektedir.
- Utah’ta bir dermatoloji randevusu için ortalama bekleme süresi 61 gün iken, eyaletteki 11 ilçede hiç dermatolog bulunmamaktadır.
- Muayene maliyetleri ise 300 dolara kadar çıkabilmektedir.
Nolla Health Kurucu Ortağı ve CEO’su Luis Wenus, uygulamanın amacını hastaların haftalarca beklemek veya bakımdan tamamen mahrum kalmak yerine dakikalar içinde tedaviye erişmelerini sağlamak olarak açıklıyor. Nolla Derm uygulaması bugüne kadar 44 eyalette 175.000’den fazla kişi tarafından indirilmiştir.
Sistem Nasıl Çalışıyor?
Utah’ta yaşayan 18 yaş ve üzerindeki bireylerin katılabildiği pilot programda süreç şu şekilde işlemektedir:
- Kullanıcılar kimlik doğrulaması yapıyor ve bilgilendirilmiş onam veriyor.
- Kısa bir sağlık anketi doldurulduktan sonra hastalar yüzlerinin 5 farklı açıdan çekilmiş fotoğrafını sisteme yüklüyor.
- Yapay zeka bu verileri analiz ederek bir akne şiddet puanı oluşturuyor ve yaklaşık 10 ila 15 dakika içinde kişiselleştirilmiş tedavi planını hazırlıyor.
- Düzenlenen reçetedeki ilaçlar eczaneden alınabiliyor veya adrese teslim edilebiliyor.
Sıkı Klinik Denetim ve Kademeli Aşamalar
Nolla Health Baş Tıbbi Danışmanı (Overseeing Physician / Chief Medical Advisor) Dr. Zaid Fadul, yapay zekanın serbest kararlar vermediğini ve uydurma (improvisation) yapmadığını vurgulamaktadır. Sistem yalnızca hekimler tarafından önceden onaylanmış 8 topikal tedavi protokolü arasından seçim yapabilmektedir. Şiddetli akne, gebelik veya karmaşık tıbbi durumlar tespit edildiğinde sistem otomatik olarak durmakta ve hastayı insan bir hekime yönlendirmektedir. Hastalar ayrıca uygulama içi mesajlaşma yoluyla lisanslı bir hekime istediği zaman ek ücret ödemeden ulaşabilmekte; bu mesajlar yapay zeka tarafından değil doğrudan hekimler tarafından yanıtlanmaktadır.
Sistemin güvenliğini doğrulamak amacıyla 3 aşamalı bir denetim modeli uygulanmaktadır:
- 1. Aşama (İlk 100 Hasta): Yapay zeka tarafından oluşturulan her reçete, hastaya ulaşmadan önce 2 lisanslı hekim tarafından bağımsız olarak onaylanmaktadır.
- 2. Aşama (500 Hastaya Kadar): Yapay zeka reçeteyi doğrudan düzenler; hekimler tüm vakaları en az haftalık olarak geriye dönük (retrospektif) inceler.
- 3. Aşama: Hekimler her ay reçetelerin en az %10’luk bir örneklemini, ayrıca yan etki veya hekime sevk yaşanan tüm vakaları inceler.
Aşamalar arasında geçiş yapabilmek için yapay zekanın hekim kararlarıyla en az %95 oranında uyum sağlaması ve ciddi bir olumsuz olay (adverse event) yaşanmaması şartı aranmaktadır. Şirketin iç testlerine göre yapay zeka, hekim önerileriyle %96’nın üzerinde uyum göstermektedir.
WinAlly.com; Tıp, Sağlık, Eczacılık ve İlaç Sektörü profesyonellerine yönelik kamu yararına sektörel bilgi, haber ve içerik sunmaktadır. Sitemizde yer alan içerikler kesinlikle tıbbi teşhis, tedavi veya doktor tavsiyesi yerine geçmez. Doğabilecek olası hukuki, klinik veya idari problemlerden WinAlly.com sorumlu tutulamaz. Tıbbi konularda lütfen bir hekime başvurunuz.
