Bağırsak mikrobiyomu araştırmaları yıllardır büyük ölçüde bakterilere odaklanıyordu. King’s College London, Helmholtz Munich ve Nottingham Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü yeni çalışma, bakterileri enfekte eden virüsleri (bakteriyofajlar) büyük ölçekte haritalandırarak bu tabloya viral bir boyut ekliyor. Aynı ekibin Gut dergisinde yayımlanan ikinci çalışması ise nüfusun yaklaşık %10’unu etkileyen ve nedenleri hâlâ yeterince anlaşılamayan irritabl bağırsak sendromu (İBS) ile bazı bağırsak virüslerinin ilişkisine işaret ediyor. Çalışmalar gözlemsel nitelikte olduğundan bulgular neden-sonuç ilişkisi olarak yorumlanmamalıdır.
King’s College London, Helmholtz Munich ve Nottingham Üniversitesi’nden araştırmacılar, insan bağırsağındaki geniş ve büyük ölçüde keşfedilmemiş virüs topluluğunu karakterize eden bir çalışma yayımladı. Nature Communications dergisinde yer alan çalışma (cilt 17, makale no: 11417, 2026), bağırsak ekosisteminin viral, bakteriyel ve metabolik bileşenlerini birbirine bağlayan bütünleşik bir tablo sunuyor.
116 Binden Fazla Viral Grup Tanımlandı
Çalışmada, Birleşik Krallık’ın en büyük ikiz kayıt sisteminden TwinsUK’ten 1.069 katılımcının dışkı örneklerinden elde edilen derin shotgun metagenomik veriler kullanıldı. Katılımcıların %84,5’i kadındı ve yaş ortalaması 58,6 idi. Araştırmacılar bu verilerden 116.740 tekrarsız viral operasyonel taksonomik birim (vOTU) oluşturdu. Bu birimlerin %52,9’unun ılıman (temperate), %47,0’sinin virülan olduğu tahmin edildi. Her bireyde ortalama 3.370 vOTU saptandı ve bunların çoğu düşük bolluktaydı.
Viral grupların %99’undan fazlasının, bilinen en büyük bağırsak virüsü kataloğunda yakın bir eşleşmesi bulunmadı. Makaleye göre 116.740 birimden yalnızca 868’i (%0,74) kataloğa eşleşti. Bu durum, bağırsaktaki viral dünyanın ne kadarının henüz keşfedilmediğini gösteriyor.
Virüsler Bakterilerle ve Metabolitlerle Birlikte Değişiyor
Araştırmacılar, hangi virüslerin ve bakterilerin her bireyde birlikte bulunduğunu ve bollukların birlikte nasıl değiştiğini inceledi. Bazı virüslerin belirli bakterilerle tutarlı biçimde daha sık, bazılarının ise daha az görüldüğü belirlendi. Faj çeşitliliği ile bakteri çeşitliliği arasında pozitif ilişki saptandı. Faj ve bakteri topluluklarının yapısı arasında da güçlü bir uyum görüldü (Procrustes korelasyonu 0,83).
Pozitif korelasyon ağında en çok bağlantıya sahip bakteriler Faecalibacterium prausnitzii (172 vOTU), Anaerobutyricum hallii (167 vOTU) ve Blautia wexlerae (161 vOTU) oldu.
Çalışma ayrıca virüslerin, bakterilerin ürettiği metabolitlerle de ilişkili olduğunu ortaya koydu. 6.572 vOTU’nun, kısa zincirli yağ asitleri veya sekonder safra asitlerinden en az biriyle anlamlı ilişkisi saptandı. Bu ilişkiler ağırlıklı olarak serum yerine dışkı metabolitlerinde görüldü. Araştırmacılar, bu ilişkilerin bir kısmının altta yatan bakteri bileşimini yansıtıyor olabileceğini de belirtti.
Genetik mi, Çevre mi?
İkiz tasarımı sayesinde fajların kalıtılabilirliği de tahmin edildi. Genetik etkenlerin, genel viral çeşitlilikteki (Shannon indeksi) varyasyonun yaklaşık %47’sini (%46,8) açıkladığı hesaplandı. Buna karşın bireysel viral popülasyonların çoğunun ağırlıklı olarak çevresel etkenlerden şekillendiği görüldü. Genel olarak faj kompozisyonunun büyük ölçüde çevre tarafından belirlendiği, genetiğin ise bazı özelliklere katkı sağladığı bildirildi.
Beslenme analizinde dört anlamlı ilişki bulundu. Üç vOTU galaktoz alımı, bir vOTU ise diyet lifi alımı ile pozitif ilişkiliydi.
Zararlı Bakteri Davranışıyla İlişkili Genler Taşıyan Küçük Bir Grup
Araştırmacılar, bakterilerin zararlı davranışlarıyla ilişkili genler (virülans faktörü) taşıyan küçük bir virüs grubu da tanımladı. 116.740 birimin 139’unda (%0,1) en az bir virülans faktörü bulundu. En sık gen düzeyinde çözümlenen faktörler arasında vakuolleştirici otomatik taşıyıcı toksin (vat) ve LPS glukoziltransferazlar (gtrA, gtrB, gtr) yer aldı.
Bu virüsler, zaman zaman enfeksiyona yol açabilen bakterilerle birlikte görülme eğilimindeydi. Anlamlı ilişkili 38 bakteri türünün 23’ü tüm bu virüslerle pozitif ilişki gösterdi. Bunlar arasında Clostridium innocuum, Eggerthella lenta, Ruminococcus gnavus, Enterocloster bolteae ve Erysipelatoclostridium ramosum yer aldı. Diğer 15 tür ise negatif ilişkiliydi. Bu türler arasında kısa zincirli yağ asidi üreten, iltihap önleyici ve bariyer koruyucu rolleri olan yararlı bakteriler (Roseburia hominis, Lachnospira eligens, Bacteroides uniformis gibi) bulunuyordu. King’s College London’ın açıklamasına göre bu virüslere diyet lifini parçalayan bakterilerle birlikte daha seyrek rastlandı.
Araştırmacılar bunun virüslerin hastalığa neden olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Sonuçlar, bu virüslerin bağırsaktaki daha az elverişli bakteri topluluklarıyla ilişkili olabileceğine işaret ediyor. Makale ayrıca virülans faktörü anotasyonlarının temkinli yorumlanması ve deneysel olarak doğrulanması gerektiğini belirtiyor.
İBS ile İlişkili Viral Farklılıklar
King’s College London’ın açıklamasına göre ekip, Gut dergisinde yayımlanan ikinci bir çalışmada, TwinsUK verilerini kullanarak İBS ile ilişkili 50 bağırsak viral grubu belirledi. Bu grupların çoğu, İBS’si olan kişilerde daha az bolluktaydı. Bakteri-virüs ilişki örüntülerinde de farklılıklar görüldü ve birçok virüsün, İBS ile daha önce ilişkilendirilmiş bakterileri enfekte ettiği bildirildi. Bu durum, İBS’nin yalnızca bakterilerdeki değişimleri değil, daha geniş mikrobiyal topluluğun örgütlenmesindeki değişimleri de içerebileceğini düşündürüyor. Bulguların ileride daha iyi biyobelirteç ve tedavi araştırmalarına katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılardan Değerlendirme
Çalışmayı yöneten King’s College London’dan Dr. Panayiotis Louca şunları söyledi: “Bağırsak virüslerini incelemek zor, bu yüzden bulduklarımızın çoğu mevcut kataloglarda yok. Dikkat çeken nokta, bu virüslerin bağırsak bakterileriyle ve bu bakterilerin ürettiği kimyasallarla ne kadar yakından birlikte değiştiği. Bunu virüslerin yönlendirip yönlendirmediğini henüz söyleyemiyoruz; bunu test etmek bir sonraki adımımız.”
Kıdemli yazar Dr. Cristina Menni ise bağırsak mikrobiyomunun sağlık ve hastalıkla bağlantısını tam anlamak için bakterilerin ötesine bakıp onlarla birlikte yaşayan virüsleri de dikkate almak gerektiğini belirtti. Menni, virüslerin yalnızca bakteri toplulukları ile değil, mikrobiyomu sağlığımıza bağlayan metabolitlerle de yakından ilişkili olduğunun ortaya konduğunu ve bunun bağırsak ekosisteminin nasıl işlediğini anlamak için yeni yollar açtığını ifade etti.
Nottingham Üniversitesi’nden Prof. Ana Valdes ve Dr. Afroditi Kouraki ise bağırsak mikrobiyomunun viral kısmının uzun süre bir tür “karanlık madde” olduğunu, varlığının bilindiği ama görülemediğini söyledi. Sekanslama ve hesaplamalı yöntemlerdeki gelişmelerin artık bu alanın haritalanmasına imkân verdiğini, çalışmanın ise ne kadarının gizli kaldığını gösterdiğini belirttiler.
Sınırlılıklar ve Sonraki Adımlar
Araştırmacılar çalışmanın gözlemsel olduğunu, bu nedenle virüslerin bu etkilere yol açtığını gösteremediğini vurguluyor. Katılımcıların çoğunun Avrupa kökenli yaşlı kadınlardan oluşması nedeniyle bulguların daha çeşitli gruplarda doğrulanması gerekiyor. Makalede ayrıca kesitsel tasarımın nedensellik çıkarımını sınırladığı, viral referans veri tabanlarının eksik olduğu ve besin alımının besin sıklığı anketiyle değerlendirildiği belirtiliyor. Analizlerin, virüs zenginleştirmeli dizileme yerine toplu metagenomik dizilemeye dayanması nedeniyle birleşmiş profajların da yakalanmış olabileceği, bunların serbest fajlardan tam olarak ayrılamadığı not ediliyor.
Bir sonraki aşamada bu virüslerin bakteriyel metabolizmayı gerçekten etkileyip etkilemediği ve sağlık ile hastalık durumlarında bakterilerle ilişkilerinin nasıl değiştiği araştırılacak. Ekip, bulguların bireyler arası mikrobiyal işlev farklılıklarını açıklamaya ve zamanla daha kişiselleştirilmiş bağırsak sağlığı yaklaşımlarına katkı sağlayıp sağlayamayacağını da inceleyecek.
Uyarı Notu:
WinAlly.com; Tıp, Sağlık, Eczacılık ve İlaç Sektörü profesyonellerine yönelik kamu yararına sektörel bilgi, haber ve içerik sunmaktadır. Sitemizde yer alan içerikler kesinlikle tıbbi teşhis, tedavi veya doktor tavsiyesi yerine geçmez. Doğabilecek olası hukuki, klinik veya idari problemlerden WinAlly.com sorumlu tutulamaz. Tıbbi konularda lütfen bir hekime başvurunuz



















