4 Mart HPV Farkındalık Günü, önleme araçlarının mevcudiyeti konusunda farkındalık yaratmayı, HPV hakkında eğitimi teşvik etmeyi ve dünya genelindeki hükümetleri ve bireyleri HPV’ye karşı harekete geçmeye teşvik etmeyi amaçlamaktadır; böylece HPV aşısından ve/veya kanserin erken teşhisi ve tedavisi için taramadan faydalanabilecek yüz binlerce kadın ve erkek kurtarılabilir.
HPV Farkındalık Günü, toplulukların, okulların, kliniklerin, üniversitelerin, siyasi ve hasta gruplarının, haberlerin yayılmasını iyileştirmek ve harekete geçmek için neler yapılabileceği konusunda düşünmeleri için bir zemin oluşturacaktır. HPV ile ilişkili kanserler önlenebilir ve bu bilgi herkesle paylaşılmalıdır. Herkes bilgilendirilmeli ve yeterliyse, HPV ile ilişkili bir kanser geliştirme riskini azaltacak önleyici bir faaliyete katılmalıdır.
HPV Farkındalık Günü’nün ilki 4 Mart 2018’de yapılmıştır.
HPV, cilt temasıyla bulaşan 200’den fazla virüsten oluşan bir gruptur. Çoğu zaman HPV herhangi bir soruna neden olmaz, ancak bazı HPV türleri (cinsel temas yoluyla bulaşanlar) ağız ve boğaz, rahim ağzı, vajina, vulva, anüs ve penis kanseri riskini artırabilir. HPV’yi önleyebilir ve HPV ile ilişkili kanser riskini, farkındalığı artırarak, aşılama ve rahim ağzı taraması yoluyla azaltılabilir.
HPV, hayatımızın bir döneminde 5 kişiden 4’ünün yakalanacağı yaygın bir virüstür. Görünmezdir, genellikle belirti vermez, kolayca bulaşır ve farkında olmadan kolayca başkalarına bulaştırılabilir. HPV, 6 farklı kanser türüne neden olabilir. HPV’ ye karşı aşı olmak, sizi ve başkalarını virüsten ve neden olabileceği kanserlerden korur.
HPV varsa, bu kanser olacağınız anlamına gelmez, ancak belirli kanser türlerine yakalanma riskinizi artırır. HPV, her yıl dünya çapında yaklaşık 630.000 kanser teşhisinden sorumludur.
Rahim ağzı kanseri – rahim ağzı kanseri teşhislerinin yaklaşık %90’ı HPV’den kaynaklanır.
Anal kanser – anal kanser teşhislerinin yaklaşık %90’ı HPV’den kaynaklanır.
Baş ve boyun kanserleri – baş ve boyun kanseri teşhislerinin yaklaşık 3’te 1’i HPV’den kaynaklanır.
Vajinal kanser – vajinal kanser vakalarının 5’te 4’ü HPV’denkaynaklanır.
Vulva kanseri – vulva kanseri vakalarının yaklaşık yarısı HPV’den kaynaklanır.
Penis kanseri – penis derisini etkileyen kanserlerin yarısından fazlası HPV’den kaynaklanır.
HPV’nin sebep olduğu servikal kanser aşıyla önlenebilir.
Genel Bakış
İnsan papillomavirüsü (HPV), yaygın bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Cinsel olarak aktif olan hemen hemen herkes hayatlarının bir döneminde, genellikle belirti vermeden, bu enfeksiyona yakalanacaktır.
HPV, cilt, genital bölge ve boğazı etkileyebilir.
Prezervatifler HPV’ye karşı korunmaya yardımcı olur ancak genital bölgedeki derinin tamamını örtmedikleri için tam koruma sağlamazlar.
HPV genellikle tedaviye gerek kalmadan kendiliğinden geçer. Bazı HPV enfeksiyonları genital siğillere neden olur. Diğerleri ise anormal hücrelerin gelişmesine ve bunların kansere dönüşmesine yol açabilir.
HPV kaynaklı kanserler aşılarla önlenebilir.
Aşı, canlı virüs veya virüs DNA’sı içermediğinden kansere veya HPV ile ilgili diğer hastalıklara neden olamaz. HPV aşısı, esasen HPV enfeksiyonlarını veya HPV’nin neden olduğu hastalıkları tedavi etmek için değil, kanser gelişimini önlemek için kullanılır.
Şu anda, HPV kaynaklı kanserler arasında tarama testleri bulunan tek kanser türü rahim ağzı kanseridir. Tarama testleri, belirti yokken hastalığı kontrol etmek için kullanılır. Rahim ağzı kanseri taramasının amacı, kansere dönüşmeden önce kanser öncesi hücre değişikliklerini bulmak ve tedaviyle kanserin gelişmesini önlemektir. Rahim ağzı kanseri taraması, rahim ağzına sahip olan kişiler için rutin sağlık bakımının önemli bir parçasıdır. Bu, rahim ağzı hala bulunan kadınları ve trans erkekleri de kapsar.
HPV’nin neden olduğu kanser türlerinin en yaygını rahim ağzı kanseridir; daha az yaygın olan diğer kanser türleri ise hem erkekleri hem de kadınları etkileyen anal, vulva, vajina, ağız/boğaz ve penis kanserleridir.
HPV Sıklığı
Kadınlarda servikal HPV’nin en yüksek yaygınlığı Sahra Altı Afrika’da (%24), ardından Latin Amerika ve Karayipler (%16), Doğu Avrupa (%14) ve Güneydoğu Asya (%14)’da görülmektedir.Erkeklerdeki yaygınlık ise cinsel eğilimlere bağlı olarak oldukça değişkendir.
Kanıtlar, virüsün yaygınlığının HIV ile yaşayan kadınlar, eşcinsel erkekler, bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarla (CYBE) birlikte enfeksiyonu olan kişiler, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alan kişiler ve cinsel istismara maruz kalmış çocuklar arasında daha yüksek olduğunu göstermiştir.
Dünya genelinde, 2019 yılında kadınlarda 620.000, erkeklerde ise 70.000 yeni kanser vakasının HPV’den kaynaklandığı tahmin edilmektedir.Rahim ağzı kanseri, 2022 yılında kadınlarda kanser ve kanser ölümlerinin dördüncü önde gelen nedeni olup, dünya genelinde yaklaşık 660.000 yeni vaka ve 350.000 civarında ölümle sonuçlanmıştır. Rahim ağzı kanserleri, kadınlarda HPV ile ilişkili kanserlerin %90’ından fazlasını oluşturmaktadır .
Rahim ağzı kanseri görülme ve ölüm oranlarının en yüksek olduğu ülkeler düşük ve orta gelirli ülkelerdir. Bu durum, ulusal HPV aşısı, rahim ağzı tarama ve tedavi hizmetlerine erişim eksikliği ile sosyal ve ekonomik belirleyicilerden kaynaklanan büyük eşitsizlikleri yansıtmaktadır.
Belirtiler
Çoğu insan HPV enfeksiyonundan herhangi bir belirti göstermez. Bağışıklık sistemi genellikle bir veya iki yıl içinde HPV’yi vücuttan temizler ve kalıcı bir etki bırakmaz.
Bazı HPV enfeksiyonları, vajina, penis veya anüste ve nadiren boğazda görülebilen küçük, pürüzlü şişliklere (genital siğiller) neden olur. Bunlar ağrılı, kaşıntılı olabilir, kanayabilir veya bezlerin şişmesine yol açabilir.
Kendiliğinden geçmeyen HPV enfeksiyonu, rahim ağzı hücrelerinde değişikliklere yol açarak, tedavi edilmediği takdirde rahim ağzı kanserine dönüşebilecek kanser öncesi lezyonlara neden olabilir. HPV enfeksiyonundan sonra rahim ağzı kanserinin gelişmesi genellikle 15-20 yıl sürer.
Rahim ağzı hücrelerindeki erken değişiklikler ve kanser öncesi lezyonlar çoğunlukla belirti vermez. Rahim ağzı kanseri belirtileri arasında adet dönemleri arasında veya cinsel ilişkiden sonra kanama veya kötü kokulu vajinal akıntı yer alabilir. Bu belirtiler başka hastalıklardan da kaynaklanabilir. Bu belirtileri yaşayan kişiler sağlık uzmanlarıyla görüşmelidir.
Önleme
HPV enfeksiyonunu, rahim ağzı kanserini ve diğer HPV ile ilişkili kanserleri önlemenin en iyi yolu aşı olmaktır. Tarama, kansere dönüşmeden önce tedavi edilebilen rahim ağzı kanseri öncesi lezyonları tespit edebilir.
9-14 yaş arası tüm kız çocuklarına, cinsel olarak aktif hale gelmeden önce HPV aşısı yapılmalıdır.
Aşı ülkelerin aşılama politikalarına göre 1 veya 2 doz halinde uygulanabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler 2 veya 3 doz almalıdır. Kişi için en uygun olanı belirlemek için mutlaka hekime danışılmalıdır.
Cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanmak HPV enfeksiyonunu önlemenin önemli bir yoludur. Gönüllü erkek sünneti de enfeksiyon riskini azaltır. Sigara içmemek veya sigarayı bırakmak, kalıcı HPV enfeksiyonu geliştirme olasılığını azaltır.
Kadınların rahim ağzından alınan hücrelerin HPV açısından test edilmesi, kadınlarda rahim ağzı kanseri taraması için kullanılır. Kadınlar 30 yaşından itibaren 5-10 yılda bir taranmalıdır. HIV ile yaşayan kadınlar ise 25 yaşından itibaren 3 yılda bir taranmalıdır.
Pozitif bir HPV testi (veya diğer tarama yöntemleri) sonucundan sonra, hekim rahim ağzında değişiklikler veya tedavi edilmediği takdirde rahim ağzı kanserine dönüşebilecek kanser öncesi lezyonlar arayabilir. Kanser öncesi lezyonların tedavisi rahim ağzı kanserini önler. Kanser öncesi lezyonlar nadiren belirti verir, bu nedenle rahim ağzı sağlığını kontrol etmek için düzenli tarama önemlidir.
Tedavi
Şu anda HPV enfeksiyonu için herhangi bir tedavi bulunmamaktadır. Genital siğiller, rahim ağzı kanseri öncesi lezyonlar ve rahim ağzı kanseri için tedaviler mevcuttur.
Kanserli olmayan genital siğiller ve rahim ağzı, vajina, vulva, anüs veya penisteki kanser öncesi lezyonlar, ablasyon (dondurma veya ısıtma) veya cerrahi yöntemle çıkarılabilir veya tedavi edilebilir.
Şu anda, HPV’nin neden olduğu kanserler arasında tarama testleri mevcut olan tek kanser türü rahim ağzı kanseridir.
HPV’nin neden olduğu kanserlerin (rahim ağzı kanseri dahil) tedavisi, erken teşhis edildiğinde daha etkilidir. Teşhisten sonra tedaviye hızla başlanmalıdır.
İnvaziv kanser bakımında yönetim yolları, hastanın hızlı bir şekilde yönlendirilmesini ve tanı ve tedavi kararlarına giden adımlarda desteklenmesini sağlamak için önemli araçlardır. Çok disiplinli bir ekip, cerrahi, radyoterapi ve kemoterapi gibi sistemik tedavileri içerebilecek tedavi kararlarından önce tanı ve evrelemenin (histolojik testler, patoloji, görüntüleme) yapılmasını sağlamalıdır. Tedavi kararları ulusal kılavuzlarla uyumlu olmalı ve müdahaleler bütüncül psikolojik, manevi, fiziksel ve palyatif bakım ile desteklenmelidir.
Düşük ve orta gelirli ülkeler rahim ağzı kanseri taramasını yaygınlaştırdıkça, özellikle daha önce tarama yapılmamış popülasyonlarda daha fazla invaziv rahim ağzı kanseri vakası tespit edilecektir. Bu nedenle, önleme hizmetlerinin yanı sıra sevk ve tedavi stratejilerinin de uygulanması ve genişletilmesi gerekmektedir.
DSÖ yanıtı
HPV’nin neden olduğu rahim ağzı kanserinin küresel halk sağlığı yükünü göz önünde bulunduran Dünya Sağlık Asamblesi (WHA. 73.2), aşağıdaki hedefleri içeren rahim ağzı kanserini bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarmayı hızlandırmaya yönelik Küresel stratejiyi benimsemiştir:
HPV ile ilişkili kanser öncesi lezyonların ve kanserin önlenmesi de DSÖ’nün temel hedeflerinden biridir.
HIV, hepatit ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara ilişkin küresel sağlık sektörü stratejisi , 2022 – 2030 ve ağız sağlığına ilişkin WHA74.5 (2021) sayılı karar, ağız/boğaz kanserlerine yönelik eylemleri içermektedir.
DSÖ’nün küresel, bölgesel ve ulusal düzeyde, BM’nin diğer kuruluşlarıyla birlikte yürüttüğü ortak çalışmalar şu sonuçları doğurmaktadır:
Türkiye^de HPV
Türkiye’de HPV prevalansına ilişkin popülasyon temelli veriler sınırlıdır; farklı örneklem ve yöntemlere bağlı olarak çalışmalarda HPV-DNA pozitifliği %2–46 arasında bildirilmiş ve bazı büyükşehir temelli serilerde %30’un tespit edilmiştir. Buna karşılık, ulusal serviks kanseri tarama programı çıktılarından oluşturulan güncel il bazlı HPV haritasında Türkiye geneli HPV test pozitifliği %4,88 olarak bildirilmiştir ve iller arasında farklılıklar olduğu gösterilmiştir. En sık saptanan yüksek riskli tipler HPV 16 ve 18’dir .Ulusal düzeyde temsili epidemiyolojik veriye olan gereksinim devam etmektedir.
Türkiye’de HPV aşılaması
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof Dr Kemal Memişoğlu 12 Haziran 2025’te HPV aşısının 2025 sonu itibarıyla ücretsiz, özellikle 13 yaş grubuna sunulacağını basın yoluyla ilan etmiştir. Şubat 2026’daki açıklamalarında ise “niyetimiz var” vurgusuyla birlikte kararın Bilimsel Kurul değerlendirmesine bağlı olduğunu ve karar netleşene kadar uygulamaya alınmayacağını belirtmiştir.Türkiye’derahim ağzı kanseri taraması 30–65 yaş arası cinsel aktif kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi ile ücretsiz sunulmaktadır. Türkiye’de tarama kapsayıcılığı 2015-2019 yılları arasında %27’dir.
HPV aşısının ücretsiz olmasıyla ve özellikle 15 yaş altındaki gençlerimize uygulanmasıyla HPV’nin neden olduğu bir çok kanserin önüne de geçme imkanımızolacaktır. Daha ayrıntılı bilgi için mutlaka aile hekiminize başvurmayı unutmayın.
Uzm Dr Selda Handan Karahan
İSTAHED Bilim Komisyonu Üyesi
KAYNAKLAR
1-https://ipvsoc.org/news/4th-march-international-hpv-awareness-day/
2-https://www.europeancancer.org/resources/news/hpv-awareness-day-2026.html
3-https://www.askabouthpv.org/hpv-facts/what-is-hpv
4-https://icerik.hasuder.org.tr/uploads/ContentFiles/2026-03-03-21-11-08-033437.pdf
5-https://www.aa.com.tr/tr/saglik/bakan-memisoglu-hpv-asisini-2025-sonu-itibariyla-insanlarimiza-ucretsiz-ulastiracagiz/3595753?utm_source=chatgpt.com
6-https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-taramalari
7-https://t24.com.tr/saglik/bakan-memisoglu-acikladi-hpv-asisi-ucretsiz-olacak-mi,1300645
8-https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer
