Geleneksel olarak akne tedavisinde kullanılan izotretinoinin, zorlayıcı erkek kısırlık vakalarında sperm üretimini tetiklediği; aynı zamanda sperm hücresi sinyallerinden testis hormon salgısına dek bir dizi biyokimyasal değişime yol açtığı iki yeni çalışma ile gözler önüne serildi.
Treatment with isotretinoin can improve de novo sperm production in nonobstructive azoospermia or cryptozoospermia
İzotretinoin, vitamin A türevi retinoik asidin stereoisomeridir ve genç erkekler arasında akne tedavisinde giderek yaygınlaşıyor. Ancak bu ilacın spermatogenez ve erkek üreme sağlığı üzerindeki etkileri net değildi; son çalışmalar hem olumlu hem de olumsuz etkileri işaret ediyor.
Tek merkezli, prospektif bir çalışmada, nonobstrüktif azoospermi (NOA) veya kriptozoospermi tanılı 30 erkek günde iki kez 20 mg izotretinoin aldı. Tedavinin 3–9 ayı arasında, katılımcıların %37’si güvenilir, hareketli ejaküle sperm üretmeyi başardı. NOA grubunda %27 oranında, kriptozoospermi grubunda ise %100 oranında yanıt gözlendi. Yanıt verenlerde ortalama toplam hareketli sperm sayısı 48.000’di. Ayrıca tedavi, cerrahi sperm alım işlemlerine olan ihtiyacı kısmen ortadan kaldırdı. En sık bildirilen yan etkiler; kuru cilt, çatlamış dudaklar, irritabilite ve lipid panelinde hafif değişimler oldu.
Danimarka’daki Endokrin Soyutları’nda sunulan ön bulgular, izotretinoinin sperm hücrelerindeki CatSper kalsiyum kanalını etkileyerek hem kendi başına hem de retinoik asitle kombinasyon halinde Ca²⁺ sinyallerini tetiklediğini; buna karşın progesteron ve prostaglandin kaynaklı sinyalleri inhibe ettiğini ortaya koydu. İnsan testis doku kültürlerinde germ hücre proliferasyonu veya apoptozunda anlamlı bir değişime rastlanmadı, ancak kültür ortamındaki testosteron ve androstenediyon düzeyleri belirgin şekilde yükselirken DHEAS azaldı. Dihidrotestosteron ve inhibin B seviyeleri düştü, progesteron ve 17-hidroksipregnenolon ile 11-deoksikortikosteron ve 11-deoksikortizol gibi kortikoidler ise her konsantrasyonda arttı.
The Effects of isotretinoin on male reproduction
Aynı kohortun izotretinoin kullanıcıları (n = 51) ve kullanmayanlar (n = 6.498) karşılaştırıldığında, kullanıcı grubunda serum östradiol düzeylerinin anlamlı biçimde yüksek olduğu; buna karşın semen parametrelerinde fark görülmediği bildirildi.
Bu bulgular, izotretinoinin erkek üreme sistemi üzerinde hem spermatogenez uyarmayı hem de hormonal profili modüle etmeyi mümkün kıldığını gösteriyor. Hem invaziv cerrahi gereksinimini azaltan potansiyeli hem de farmakolojik yan etkileri dikkate alınarak, gelecekte kontrollü klinik çalışmalarda doz-zaman optimizasyonu ve uzun dönem güvenlilik araştırmaları öncelik kazanacak.
